Quy tắc an toàn là làm lại hộ chiếu khi cuốn đang dùng còn khoảng một năm, và chậm nhất là trước ngày bay ba tháng nếu chuyến đi cần thị thực. Con số này đến từ phép cộng đơn giản: thời gian cấp cuốn mới, thời gian xin thị thực, mức hạn còn lại mà nhiều nước đến yêu cầu, cộng một khoảng dự phòng cho mùa cao điểm và trục trặc hồ sơ.
Hộ chiếu không gia hạn, làm lại là có cuốn mười năm tính từ ngày cấp mới. Làm sớm vài tháng chỉ "mất" phần hạn còn lại của cuốn cũ, trong khi làm muộn có thể mất cả chuyến đi, tiền vé và tiền đặt phòng. Phần dưới chỉ cách tự đếm ngược cho đúng hoàn cảnh của bạn.
Đếm ngược từ ngày bay: bốn khoảng thời gian cộng lại
Hãy lấy ngày khởi hành làm mốc rồi trừ dần từng khoảng. Các con số dưới đây là khoảng tham khảo để lập kế hoạch, không phải cam kết của cơ quan nào; thời gian thật xem trên phiếu hẹn và trang của cơ quan lãnh sự nước đến.
| Khoảng thời gian | Tham khảo để lập kế hoạch | Ghi chú |
|---|---|---|
| Chuẩn bị hồ sơ, chụp ảnh, đổi căn cước nếu cần | Một đến hai tuần | Thẻ căn cước sắp hết hạn thì đổi trước |
| Cấp hộ chiếu mới | Khoảng hơn một tuần làm việc, cộng ngày gửi bưu chính | Mùa cao điểm có thể lâu hơn hẹn |
| Xin thị thực nước đến (nếu cần) | Từ vài ngày tới vài tuần, có nước cần hẹn phỏng vấn | Xin thị thực phải dùng số hộ chiếu mới |
| Dự phòng trục trặc | Hai đến bốn tuần | Bổ sung hồ sơ, ảnh bị trả, lịch hẹn kín |
| Mức hạn còn lại khi nhập cảnh | Nhiều nước đòi còn từ ba đến sáu tháng | Tra trên trang chính thức của nước đến |
Cộng hai khoảng đầu và khoảng dự phòng, bạn có chừng một tháng rưỡi tới hai tháng chỉ để có hộ chiếu và thị thực trong tay. Nếu nước đến còn yêu cầu hộ chiếu còn hạn nhiều tháng sau ngày nhập cảnh, mốc làm lại lùi thêm tương ứng. Đó là lý do mốc một năm trước hạn là mốc dễ nhớ và an toàn.
Ví dụ tính cho một gia đình cụ thể
Giả sử chị Hạnh định đưa hai con đi thăm họ hàng ở nước ngoài vào đầu kỳ nghỉ hè, khởi hành giữa tháng Sáu. Hộ chiếu của chị hết hạn cuối tháng Mười cùng năm, nghĩa là lúc nhập cảnh chỉ còn hơn bốn tháng. Nếu nước đến đòi hộ chiếu còn hạn ít nhất sáu tháng, chị đã không đủ điều kiện, dù cuốn sổ vẫn "còn hạn" theo nghĩa thông thường.
Đếm ngược từ giữa tháng Sáu: chị cần thị thực trong tay chậm nhất đầu tháng Sáu; nộp thị thực, tính cả lịch hẹn, nên vào cuối tháng Tư; muốn nộp thị thực thì phải có hộ chiếu mới từ giữa tháng Tư; muốn có hộ chiếu mới giữa tháng Tư thì phải nộp hồ sơ chậm nhất cuối tháng Ba, mà cuối tháng Ba còn vướng mùa hồ sơ du học. Kết luận hợp lý là chị làm lại hộ chiếu ngay sau Tết.
Thêm một chi tiết hay bị bỏ qua: hai đứa trẻ dưới 14 tuổi có hộ chiếu năm năm, có thể hết hạn trước cả mẹ. Khi tính cho gia đình, hãy lấy cuốn hết hạn sớm nhất làm mốc, rồi làm luôn cho mọi người trong một lần đi để đỡ công.
Làm sớm có thiệt gì không
Mất phần hạn còn lại của cuốn cũ. Đúng, nhưng con số này nhỏ. Làm sớm một năm nghĩa là bạn dùng chín năm thay vì mười năm cho cuốn cũ, đổi lại được một cuốn mới mười năm và yên tâm về mọi chuyến đi trong năm tới.
Thị thực còn hạn trong cuốn cũ. Đây là điểm đáng cân nhắc hơn. Nếu cuốn cũ đang chứa thị thực dài hạn còn giá trị, hãy tìm hiểu chính sách của nước cấp thị thực trước khi làm lại; nhiều nơi cho dùng tiếp thị thực trong cuốn cũ kèm cuốn mới, có nơi không.
Đặt vé, đặt phòng bằng số hộ chiếu cũ. Nếu đã đặt chỗ, bạn cần cập nhật số mới với hãng bay hoặc đơn vị lữ hành. Việc này thường đơn giản nhưng đừng để tới ngày làm thủ tục mới nhớ.
Lệ phí. Lệ phí như nhau dù làm sớm hay muộn, theo biểu hiện hành. Làm muộn mà phải đổi vé, hoãn chuyến thì tốn hơn nhiều.
Giấy tờ khác đang gắn với số hộ chiếu cũ. Thẻ thành viên hãng bay, hồ sơ học tập hay hồ sơ làm việc ở nước ngoài, tài khoản trên cổng thị thực điện tử của một số nước thường lưu số hộ chiếu. Khi có cuốn mới, dành một buổi tối cập nhật hết một lượt, ghi lại nơi đã sửa để lần sau không phải nhớ lại từ đầu.
Khi đã quá sát ngày đi
Nếu bạn phát hiện hộ chiếu không đủ hạn khi chỉ còn vài tuần, đừng hoảng nhưng cũng đừng chờ. Có vài việc nên làm ngay trong ngày.
- Nộp hồ sơ cấp mới ngay, trực tiếp tại nơi tiếp nhận để cán bộ kiểm giấy tại chỗ, tránh vòng trả hồ sơ trực tuyến.
- Nói rõ ngày bay và mang theo bằng chứng chuyến đi khi hỏi về khả năng giải quyết sớm; việc có ưu tiên hay không do cơ quan tiếp nhận quyết định theo quy định.
- Liên hệ cơ quan lãnh sự nước đến để hỏi thời gian xét thị thực hiện tại và có lịch hẹn sớm hơn không.
- Hỏi hãng bay về điều kiện đổi ngày nếu kế hoạch phải lùi, trước khi hạn đổi vé miễn phí trôi qua.
- Tránh xa người hứa "lấy hộ chiếu trong hai ngày" thu tiền trước; không có kênh riêng ngoài quy trình chính thức.
Trường hợp đi vì việc khẩn cấp như người thân ốm nặng, hãy trình bày trung thực với cơ quan tiếp nhận và chuẩn bị giấy tờ chứng minh. Mỗi nơi xử lý theo quy định và năng lực thực tế, không có lời hứa chắc chắn nào từ bên ngoài.
Đặt hai mốc nhắc để không bao giờ bị động
Cách đơn giản nhất là ghi ngày hết hạn vào lịch điện thoại ngay khi nhận cuốn mới, rồi đặt hai lời nhắc lặp lại. Làm một lần, dùng được cả mười năm.
- Mở lịch điện thoại, tạo sự kiện vào đúng ngày hết hạn hộ chiếu, đặt tên dễ hiểu như "Hộ chiếu của mẹ hết hạn".
- Thêm lời nhắc thứ nhất trước mười hai tháng: đây là lúc xem năm tới có chuyến đi nào không và làm lại nếu cần.
- Thêm lời nhắc thứ hai trước chín tháng: nếu vẫn chưa làm, đây là hạn chót mềm cho mọi chuyến đi cần thị thực.
- Chia sẻ sự kiện cho một người khác trong nhà, nhất là với hộ chiếu của trẻ em và cha mẹ lớn tuổi.
- Khi nhận cuốn mới, xoá sự kiện cũ và tạo lại theo ngày hết hạn mới.
Nếu gia đình đông người, gom ngày hết hạn của mọi cuốn hộ chiếu vào một bảng nhỏ, sắp theo ngày tăng dần. Nhìn bảng là biết ai cần làm trước, và có thể gom vài người làm cùng một đợt.
Mùa cao điểm: những tháng nên tránh dồn hồ sơ
Lượng hồ sơ hộ chiếu không đều quanh năm. Ba khoảng thường đông nhất là trước kỳ nghỉ hè, khi các gia đình chuẩn bị cho con đi du lịch hay thăm thân; mùa nộp hồ sơ du học từ đầu năm tới giữa năm; và vài tuần trước Tết Nguyên đán, khi người lao động ở nước ngoài về quê rồi quay lại. Trong những khoảng này, hàng chờ ở nơi tiếp nhận dài hơn, lịch hẹn của cơ quan lãnh sự nước ngoài cũng kín hơn.
Nếu ngày hết hạn của bạn rơi đúng vào một mùa đông như vậy, hãy chủ động làm sớm hơn một đến hai tháng, vào lúc vắng. Đầu tháng Chín đến tháng Mười Một thường là khoảng nhẹ nhàng hơn cho việc nộp hồ sơ, dù không có quy luật cứng nào. Nộp trực tuyến giúp tránh hàng chờ nhưng không rút ngắn được thời gian xét, vì cán bộ vẫn duyệt theo thứ tự.
Ngày lễ dài cũng cần trừ ra khi tính. Thời hạn giải quyết đếm theo ngày làm việc, nên một kỳ nghỉ năm ngày có thể đẩy ngày trả thêm gần một tuần lịch. Khi đếm ngược, đừng quên lật lịch xem trong khoảng đó có kỳ nghỉ nào, rồi cộng thêm cho đủ.
Kiểm nhanh trước khi đặt vé
Trước mỗi lần đặt vé đi nước ngoài, hãy mất một phút trả lời ba câu. Thứ nhất, ngày hết hạn trên trang nhân thân cách ngày về của chuyến đi bao nhiêu tháng. Thứ hai, nước đến và cả nước quá cảnh yêu cầu hộ chiếu còn hạn tối thiểu bao lâu, có cần trang trống không. Thứ ba, chuyến đi có cần thị thực không, nếu có thì thời gian xét hiện tại là bao lâu.
Nếu bất kỳ câu nào cho câu trả lời sát nút, hãy làm hộ chiếu mới trước rồi mới đặt vé bằng số mới. Thứ tự này tránh được hai lần sửa thông tin đặt chỗ và tránh tình huống vé đã trả tiền nhưng giấy tờ không kịp. Những yêu cầu cụ thể về hạn tối thiểu khi bay và việc hãng kiểm gì ở quầy là một đề riêng, bạn nên tra trên trang chính thức của nước đến hoặc hỏi hãng vận chuyển.
Một thói quen tốt nữa là chụp trang nhân thân của hộ chiếu, lưu vào thư mục riêng trên điện thoại cùng ngày hết hạn ghi rõ trong tên tệp. Khi điền tờ khai thị thực hay đặt vé, bạn có ngay số liệu mà không phải lục tìm cuốn sổ.
Câu hỏi thường gặp
Hộ chiếu còn bao lâu thì nên làm lại?
Mốc dễ nhớ là còn khoảng một năm. Nếu sắp có chuyến đi cần thị thực, làm chậm nhất trước ngày bay ba tháng để còn thời gian cấp hộ chiếu, xin thị thực và dự phòng trục trặc.
Làm hộ chiếu mới sớm thì thời hạn có cộng dồn không?
Không cộng dồn. Cuốn mới có thời hạn đầy đủ tính từ ngày cấp, phần hạn còn lại của cuốn cũ không được chuyển sang. Đổi lại bạn được yên tâm cho mọi chuyến đi trong năm.
Đã đặt vé bằng số hộ chiếu cũ thì phải làm sao?
Liên hệ hãng bay hoặc nơi bán vé để cập nhật số hộ chiếu mới trước ngày làm thủ tục. Việc này thường không tốn phí nhưng nên làm sớm, nhất là với vé đi kèm thị thực điện tử.
Có làm hộ chiếu gấp được không?
Việc giải quyết sớm hơn hẹn do cơ quan tiếp nhận quyết định theo quy định và hoàn cảnh cụ thể. Bạn nên nộp trực tiếp, trình bày rõ lý do, mang bằng chứng chuyến đi và không tin lời hứa làm nhanh từ người ngoài.
Trẻ em và người lớn trong nhà có nên làm hộ chiếu cùng lúc không?
Nên gom lại khi hạn các cuốn gần nhau, nhưng luôn lấy cuốn hết hạn sớm nhất làm mốc. Hộ chiếu trẻ dưới 14 tuổi chỉ năm năm nên thường hết hạn trước cha mẹ.
Có cần làm lại hộ chiếu nếu chỉ đi nước không cần thị thực?
Vẫn cần xem nước đó yêu cầu hộ chiếu còn hạn bao lâu khi nhập cảnh. Không cần thị thực không có nghĩa là chấp nhận hộ chiếu sắp hết hạn, nên tra trên trang chính thức trước khi đặt vé.