KeoDai.comKéo Dài
Thị thực, tạm trú sắp hết hạn

Lao động ở nước ngoài hết hạn hợp đồng và thị thực: việc cần làm trước mốc

Lao động Việt Nam ở nước ngoài sắp hết hợp đồng: hai mốc cần theo dõi, hướng đi hợp pháp, tiền và giấy phải đóng lại trước khi về, vì sao không ở lại sau hạn.

Group of Vietnamese factory workers seen from behind walking out of a modern workshop gate abroad at shift end, evening sky, tired but relaxed posture, cool industrial light

Người lao động Việt Nam làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng cần theo dõi hai mốc song song: ngày kết thúc hợp đồng lao động và ngày hết hạn thị thực hoặc thẻ cư trú lao động, rồi bắt đầu chuẩn bị ít nhất ba đến sáu tháng trước mốc gần hơn. Hướng đi hợp pháp gồm về nước đúng hạn, gia hạn hợp đồng với chủ sử dụng theo đúng thủ tục của nước sở tại và của doanh nghiệp đưa đi, hoặc chuyển sang một chương trình, một diện khác nếu nước đó cho phép. Ở lại làm việc sau khi hết hạn là cư trú bất hợp pháp, hậu quả kéo dài nhiều năm.

Bài này giải thích hai mốc, các hướng đi, những khoản tiền và giấy tờ phải đóng lại trước khi về, cách xử lý khi có tranh chấp với chủ sử dụng. Chương trình lao động của mỗi nước, mỗi ngành rất khác nhau; bài nêu nguyên lý chung và nhắc bạn hỏi đúng nơi: doanh nghiệp đưa đi, bộ phận quản lý lao động của cơ quan đại diện Việt Nam, cơ quan quản lý lao động nước sở tại.

Hai mốc của người lao động

Mốc thứ nhất là ngày kết thúc hợp đồng lao động ký với chủ sử dụng ở nước ngoài. Mốc thứ hai là ngày hết hạn quyền cư trú, nằm trên thị thực, thẻ cư trú hoặc giấy phép lao động tuỳ nước. Hai mốc thường được sắp xếp gần nhau nhưng không phải lúc nào cũng trùng: có khi giấy cư trú hết hạn trước khi hợp đồng kết thúc vì hộ chiếu không đủ hạn, có khi hợp đồng kết thúc trước và bạn chỉ còn một khoảng ngắn để rời đi.

Ngoài ra còn hợp đồng giữa bạn với doanh nghiệp dịch vụ đưa đi làm việc ở Việt Nam. Theo Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng năm 2020, người lao động có nghĩa vụ về nước khi hết hạn hợp đồng, và các bên có những trách nhiệm thanh lý, quyết toán theo hợp đồng đã ký. Chi tiết nghĩa vụ và quyền lợi cụ thể bạn đối chiếu với chính bản hợp đồng của mình và văn bản hướng dẫn hiện hành.

Việc đầu tiên nên làm là lấy ba tờ giấy ra đặt cạnh nhau: hợp đồng lao động với chủ sử dụng, giấy cư trú hoặc thị thực, hợp đồng với doanh nghiệp đưa đi. Ghi lại ngày kết thúc của từng thứ, cộng thêm ngày hết hạn hộ chiếu. Mốc nào gần nhất là mốc bạn phải lo trước tiên.

Các hướng đi khi gần hết hạn

Không phải chương trình nào cũng có đủ ba hướng. Hỏi doanh nghiệp đưa đi và cơ quan quản lý lao động nước sở tại xem chương trình của bạn cho phép những gì.

HướngĐiều kiện thường gặpAi làm thủ tụcLưu ý
Về nước đúng hạnHết hợp đồng, không gia hạnNgười lao động, chủ sử dụng, doanh nghiệp đưa điQuyết toán đủ lương, thuế, bảo hiểm trước khi bay
Gia hạn hợp đồng với chủ cũChủ sử dụng muốn giữ, chương trình cho gia hạn, hộ chiếu còn đủ hạnChủ sử dụng nộp hồ sơ theo luật nước sở tại; báo doanh nghiệp đưa điPhải có giấy cư trú mới trước khi giấy cũ hết hạn
Chuyển chương trình hoặc diện khácNước sở tại có lộ trình chuyển đổi, bạn đạt điều kiện tay nghề, ngôn ngữNgười lao động, chủ sử dụng mới, cơ quan quản lý nước sở tạiĐiều kiện chặt, cần chuẩn bị từ rất sớm
Về nước rồi đi lạiChương trình cho phép tái tuyển hoặc tái nhập cảnh theo điều kiệnTheo hướng dẫn của chương trìnhLịch sử về đúng hạn thường là điều kiện bắt buộc

Mọi hướng đều đòi hỏi bạn vẫn đang cư trú hợp pháp tại thời điểm nộp hồ sơ. Để quá hạn rồi mới tìm đường gia hạn thì gần như không còn đường nào.

Việc cần làm ba đến sáu tháng trước mốc

Lịch tham khảo, điều chỉnh theo yêu cầu của chương trình và nước bạn đang làm việc:

  1. Hỏi chủ sử dụng ý định gia hạn hay không, đề nghị trả lời bằng văn bản hoặc tin nhắn rõ ràng.
  2. Báo doanh nghiệp đưa đi về mốc kết thúc và ý định của mình; hỏi thủ tục thanh lý hợp đồng, các khoản cần quyết toán.
  3. Kiểm hạn hộ chiếu. Nếu không đủ cho thủ tục gia hạn, làm hộ chiếu mới tại cơ quan đại diện Việt Nam ngay.
  4. Nếu gia hạn: nắm danh mục giấy tờ, hạn chót nộp, nhắc chủ sử dụng nộp đúng hạn, xin bản chụp biên nhận.
  5. Nếu về nước: hỏi bộ phận nhân sự lịch trả lương tháng cuối, thủ tục hoàn thuế, rút bảo hiểm hoặc lương hưu nếu chương trình cho phép.
  6. Thu xếp nơi ở, tài khoản, điện thoại, các hợp đồng dịch vụ để chấm dứt đúng ngày.
  7. Đặt vé về trong thời gian còn được phép cư trú, không đặt sát ngày cuối.

Tiền và giấy cần đóng lại trước khi về

Nhiều người về vội rồi mất quyền lợi vì không ai ở lại làm thủ tục giúp. Danh sách cần rà:

  • Lương và phụ cấp tháng cuối: hỏi rõ ngày trả, trả vào tài khoản nào; nếu tài khoản sẽ đóng, thoả thuận cách nhận khác bằng văn bản.
  • Thuế thu nhập: một số nước cho quyết toán hoặc hoàn thuế khi rời hẳn; hỏi bộ phận nhân sự hoặc cơ quan thuế nước sở tại.
  • Bảo hiểm, hưu trí: một số nước cho nhận lại một phần khoản đã đóng khi người lao động rời hẳn, theo điều kiện và thời hạn nộp đơn riêng.
  • Khoản ký quỹ và nghĩa vụ với doanh nghiệp đưa đi: thanh lý theo hợp đồng đã ký, giữ biên bản.
  • Giấy xác nhận quá trình làm việc: thời gian làm, vị trí, kỹ năng; có ích khi tìm việc ở Việt Nam hoặc đi lại sau này.
  • Bản chụp mọi giấy tờ: hợp đồng, bảng lương, giấy cư trú, dấu xuất cảnh lần cuối.

Ghi rõ thông tin liên hệ của bộ phận nhân sự và một đồng nghiệp tin cậy ở lại, để còn hỏi khi có khoản tiền chậm về.

Vì sao không nên ở lại sau hạn

Mỗi năm vẫn có người chọn bỏ chỗ làm, ở lại làm việc tự do sau khi hết hạn vì thu nhập cao hơn ở nhà. Con đường này biến bạn thành người cư trú bất hợp pháp: không được pháp luật nước sở tại bảo vệ khi bị quỵt lương hay tai nạn lao động, có thể bị bắt giữ, trục xuất và cấm nhập cảnh nhiều năm. Bạn còn có thể vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng với doanh nghiệp đưa đi, kéo theo trách nhiệm tài chính và trách nhiệm theo pháp luật Việt Nam.

Hậu quả không dừng ở một người. Tỷ lệ lao động bỏ trốn cao có thể khiến nước tiếp nhận siết chỉ tiêu, siết điều kiện với người lao động đến từ cùng địa phương hoặc cùng doanh nghiệp, làm khó cho những người đi sau. Gia đình ở nhà, nhất là người đứng ra bảo lãnh, cũng chịu áp lực.

Nếu bạn muốn ở lại làm việc lâu dài, hãy tìm hiểu lộ trình hợp pháp từ sớm: nâng tay nghề, ngôn ngữ, thi chứng chỉ, chuyển sang diện lao động có kỹ năng nếu nước đó có. Con đường này chậm hơn nhưng giữ được mọi cánh cửa.

Khi có tranh chấp với chủ sử dụng

Chủ không trả đủ lương trước khi bạn về. Ghi lại các khoản bị nợ, giữ bảng lương, tin nhắn, hợp đồng. Báo doanh nghiệp đưa đi và bộ phận quản lý lao động của cơ quan đại diện Việt Nam tại nước sở tại; hỏi cơ quan quản lý lao động nước đó về kênh khiếu nại.

Chủ giữ hộ chiếu hoặc giấy cư trú. Ở nhiều nước, giữ giấy tờ tuỳ thân của người lao động là hành vi bị cấm. Đề nghị trả lại bằng văn bản, nếu không được thì báo ngay cơ quan đại diện Việt Nam và cơ quan chức năng nước sở tại.

Bị chấm dứt hợp đồng trước hạn. Hỏi rõ lý do bằng văn bản, thời gian bạn còn được cư trú sau khi mất việc, khả năng chuyển chủ theo quy định của chương trình. Đừng ký giấy tự nguyện nghỉ việc khi chưa hiểu hệ quả.

Bị ép ký giấy bằng ngôn ngữ không hiểu. Yêu cầu bản dịch hoặc người phiên dịch, hỏi doanh nghiệp đưa đi trước khi ký.

Cần ý kiến pháp lý. Để hiểu tình huống của mình và quyền lợi theo hợp đồng, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Vụ việc cần khởi kiện hay khiếu nại tại nước ngoài thì cần luật sư hoặc tổ chức hỗ trợ người lao động được phép hoạt động ở nước đó.

Về nước rồi: giữ hồ sơ cho chặng tiếp theo

Về tới nhà, cất riêng một túi hồ sơ gồm hộ chiếu cũ có dấu xuất nhập cảnh, hợp đồng, giấy xác nhận quá trình làm việc, chứng chỉ tay nghề, biên bản thanh lý với doanh nghiệp đưa đi. Đây là bằng chứng bạn đã hoàn thành hợp đồng đúng hạn, điều kiện quan trọng nếu sau này muốn quay lại theo chương trình tái tuyển hay đi nước khác.

Theo dõi các khoản tiền còn chờ như lương tháng cuối, hoàn thuế, bảo hiểm. Nhiều khoản phải nộp đơn trong một khoảng thời gian nhất định sau khi rời nước sở tại; để quá hạn là mất. Đặt nhắc trên điện thoại cho từng khoản, ghi rõ nộp ở đâu, cần giấy gì.

Kiểm hạn hộ chiếu một lần nữa. Nếu hộ chiếu còn dưới một năm mà bạn còn định đi tiếp, làm hộ chiếu mới sớm để không lỡ đợt tuyển. Ghi mọi mốc mới vào lịch của mình và của một người thân, như cách đã làm khi còn ở nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp

Hết hạn hợp đồng lao động ở nước ngoài có được ở lại làm tiếp không?

Chỉ khi bạn được gia hạn hợp đồng hoặc chuyển sang diện khác theo đúng thủ tục của nước sở tại và chương trình bạn tham gia, trước khi giấy cư trú hết hạn. Ở lại làm việc khi không còn giấy hợp lệ là cư trú bất hợp pháp.

Ai làm thủ tục gia hạn khi chủ sử dụng muốn giữ người lao động?

Thường chủ sử dụng là bên nộp hồ sơ theo luật nước sở tại, người lao động cung cấp giấy tờ cá nhân và hộ chiếu còn hạn. Bạn nên báo doanh nghiệp đưa đi và giữ bản chụp biên nhận để theo dõi.

Có nhận lại tiền bảo hiểm hưu trí đã đóng ở nước ngoài được không?

Một số nước cho người lao động nước ngoài rời hẳn được nhận lại một phần khoản đã đóng, theo điều kiện và thời hạn nộp đơn riêng. Hỏi bộ phận nhân sự hoặc cơ quan bảo hiểm nước sở tại trước khi về để chuẩn bị giấy tờ.

Chủ sử dụng giữ hộ chiếu không trả thì làm sao?

Đề nghị trả lại bằng văn bản, báo doanh nghiệp đưa đi và bộ phận quản lý lao động của cơ quan đại diện Việt Nam tại nước sở tại. Ở nhiều nước, giữ giấy tờ tuỳ thân của người lao động là hành vi bị cấm.

Bỏ trốn ở lại làm việc có ảnh hưởng gì về sau?

Có thể bị bắt giữ, trục xuất, cấm nhập cảnh nhiều năm, mất quyền lợi về lương và bảo hiểm, vi phạm nghĩa vụ với doanh nghiệp đưa đi. Người đi sau từ cùng địa phương cũng có thể bị siết điều kiện tuyển chọn.

Hộ chiếu sắp hết hạn khi đang làm việc ở nước ngoài thì làm ở đâu?

Làm hộ chiếu mới tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước bạn đang làm việc. Có hộ chiếu mới, báo chủ sử dụng và hỏi cơ quan xuất nhập cảnh nước sở tại xem có cần cập nhật số hộ chiếu trong hồ sơ cư trú không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138