Ngày hết hạn ghi trên thị thực thường chỉ là hạn chót để bạn được vào cửa, còn bạn được ở lại tới ngày nào lại do một mốc khác quyết định: dấu nhập cảnh, hồ sơ nhập cảnh điện tử hoặc thẻ cư trú cấp sau khi vào nước đó. Hai mốc này có thể trùng nhau, nhưng rất hay lệch: thị thực còn hạn hai năm mà mỗi lần vào chỉ được ở chín mươi ngày, hoặc thị thực đã hết hạn mà người học, người làm việc vẫn được ở hợp pháp vì giấy phép cư trú còn hiệu lực.
Nhầm hai mốc này là con đường ngắn nhất dẫn tới ở quá hạn mà không hề biết. Bài dưới đây giải thích từng mốc nằm ở đâu, những kiểu nhầm hay gặp ở người Việt đi du lịch, thăm thân, học tập và lao động, cách tự đọc, tự ghi và đặt nhắc ngay từ ngày đầu tới nơi. Quy định cụ thể của từng nước thay đổi theo thời gian, nên mọi chỗ nêu ví dụ đều cần đối chiếu với trang chính thức của cơ quan xuất nhập cảnh nước đó.
Thị thực là giấy cho phép vào cửa, không phải giấy cho phép ở lại
Ở phần lớn các nước, thị thực được hiểu là sự đồng ý trước để bạn đến cửa khẩu và xin nhập cảnh. Khi bạn đứng trước quầy kiểm soát, nhân viên xuất nhập cảnh mới là người quyết định cho vào hay không, và cho ở lại trong bao lâu. Vì vậy trên tấm thị thực thường có các ô như ngày bắt đầu hiệu lực, ngày hết hạn, số lần nhập cảnh, còn thời gian được ở thì có khi ghi chung, có khi ghi riêng, có khi không ghi gì trên thị thực mà nằm ở dấu đóng hoặc hồ sơ điện tử lúc vào.
Cách nghĩ đơn giản nhất là coi thị thực như vé vào cổng một khu tham quan, còn thời gian lưu trú như dấu mộc trên tay cho biết bạn được ở trong khu tới mấy giờ. Vé còn hạn tới cuối năm không có nghĩa là được ngủ lại trong khu tới cuối năm. Ngược lại, có những diện cư trú dài như du học, lao động, đoàn tụ gia đình, nơi thị thực chỉ dùng để vào lần đầu rồi hết hạn sau vài tháng, còn quyền ở lại được nối bằng một thẻ cư trú khác do cơ quan trong nước sở tại cấp.
Hiểu điều này giúp bạn đặt đúng câu hỏi khi tra cứu. Thay vì hỏi "visa của mình hết hạn ngày nào", câu cần hỏi là "giấy nào đang cho phép mình ở lại và nó hết hạn ngày nào". Câu trả lời có thể là chính thị thực, có thể là dấu nhập cảnh, có thể là một tấm thẻ trong ví.
Mốc thứ hai thường nằm ở đâu
Mỗi nước một cách ghi và cách ghi có thể đổi theo năm, nên bảng dưới đây chỉ mô tả các kiểu phổ biến để bạn biết cần tìm thứ gì. Muốn biết chắc với nước mình đang ở, hãy đọc hướng dẫn trên trang của cơ quan xuất nhập cảnh nước đó hoặc hỏi cơ quan lãnh sự.
| Kiểu ghi phổ biến | Mốc vào cửa | Mốc được ở lại | Bạn tìm ở đâu |
|---|---|---|---|
| Thị thực ghi luôn số ngày lưu trú mỗi lần | Ngày hết hạn trên thị thực | Số ngày ghi trên thị thực, tính từ ngày nhập cảnh | Ô thời gian lưu trú trên thị thực, dấu ngày vào trong hộ chiếu |
| Thời gian lưu trú quyết định tại cửa khẩu | Ngày hết hạn trên thị thực | Ngày cho phép ở lại ghi trên dấu hoặc trong hồ sơ nhập cảnh điện tử | Dấu đóng ở trang hộ chiếu, tài khoản tra cứu hồ sơ nhập cảnh của nước đó |
| Khu vực tính ngày theo quy tắc cộng dồn | Ngày hết hạn trên thị thực | Tổng số ngày đã ở trong một khoảng thời gian trượt | Tự đếm từ các dấu vào ra, công cụ tính ngày của cơ quan chính thức nếu có |
| Diện cư trú dài hạn | Thị thực vào lần đầu, thường hạn ngắn | Ngày hết hạn trên thẻ cư trú hoặc giấy phép cư trú | Thẻ cư trú, thư chấp thuận, tài khoản trực tuyến của diện đó |
| Thị thực điện tử | Ngày hết hạn trên thư chấp thuận điện tử | Có khi trùng hạn thị thực, có khi ghi riêng số ngày | Thư chấp thuận đã in hoặc lưu, mục điều kiện đi kèm |
Điểm chung: mốc được ở lại luôn sinh ra tại thời điểm bạn nhập cảnh hoặc khi được cấp thẻ cư trú, không phải lúc được cấp thị thực. Vì thế thói quen kiểm mốc phải làm sau mỗi lần qua cửa khẩu, kể cả khi dùng cùng một thị thực nhiều lần.
Những kiểu nhầm hay gặp ở người Việt
Tin rằng thị thực nhiều lần còn hạn thì ở bao lâu cũng được. Đây là kiểu nhầm phổ biến nhất ở người đi thăm con, thăm cháu. Thị thực nhiều lần hạn một năm hoặc vài năm thường đi kèm giới hạn số ngày mỗi lần vào, hoặc tổng số ngày trong một khoảng thời gian. Ở quá giới hạn đó là ở quá hạn, dù thị thực vẫn còn nguyên giá trị trên giấy.
Tính ngày theo lịch đặt vé thay vì theo dấu nhập cảnh. Chuyến bay hạ cánh lúc gần nửa đêm, xếp hàng qua cửa xong đã sang ngày hôm sau; có nước tính ngày đầu là ngày đóng dấu, không phải ngày bay. Lệch một ngày tưởng nhỏ nhưng nằm đúng vào cuối kỳ lưu trú là thành ở quá hạn.
Nghĩ thị thực hết hạn thì phải rời đi ngay. Người học và người lao động hay hoảng khi thấy tấm thị thực dán trong hộ chiếu đã hết hạn. Nếu quyền ở lại của bạn dựa trên thẻ cư trú hoặc giấy phép còn hạn, thị thực hết hạn chỉ có nghĩa là muốn ra rồi vào lại, bạn có thể phải xin thị thực mới hoặc dùng giấy phép tái nhập cảnh tuỳ nước.
Đọc nhầm định dạng ngày tháng. Có nước ghi ngày trước tháng, có nước ghi tháng trước ngày, có nước ghi năm trước. Một thị thực ghi số 05 và 07 có thể là ngày năm tháng bảy hoặc ngày bảy tháng năm. Luôn tìm chỗ ghi tên tháng bằng chữ hoặc chú thích định dạng trên chính tờ giấy đó.
Quên rằng hộ chiếu mới không mang theo dấu cũ. Đổi hộ chiếu giữa chừng, thị thực có thể vẫn dùng được trong hộ chiếu cũ, nhưng dấu nhập cảnh lần gần nhất nằm trong cuốn cũ. Mang cả hai cuốn khi đi lại và khi làm thủ tục ở nước sở tại.
Cách tự đọc và ghi lại hai mốc ngay khi nhập cảnh
Việc này mất chừng mười phút vào buổi tối đầu tiên tới nơi, nhưng tiết kiệm cho bạn cả một mùa lo lắng. Làm theo thứ tự sau:
- Mở trang hộ chiếu vừa được đóng dấu, chụp lại rõ nét cả dấu lẫn trang thị thực. Nếu nước đó không đóng dấu mà dùng hồ sơ điện tử, tra hồ sơ nhập cảnh của mình trên trang chính thức càng sớm càng tốt và lưu lại kết quả.
- Ghi riêng hai dòng vào sổ tay hoặc ghi chú điện thoại: "Thị thực hết hạn ngày …" và "Được ở lại tới hết ngày …". Ghi rõ ngày, tháng bằng chữ, năm đủ bốn số.
- Kiểm xem số ngày được ở tính từ ngày nhập cảnh có khớp với điều kiện ghi trên thị thực hoặc thư chấp thuận không. Thấy lệch, chẳng hạn được cho ở ít hơn bạn nghĩ, hãy hỏi lại cơ quan xuất nhập cảnh ngay trong tuần đầu chứ đừng đợi tới cuối kỳ.
- Nếu đi khu vực tính ngày cộng dồn, lập một bảng nhỏ ghi từng lần vào và ra trong khoảng thời gian quy định gần nhất, cộng số ngày đã dùng và số ngày còn lại.
- Nếu ở diện dài hạn, ghi thêm ngày hết hạn của thẻ cư trú và hạn chót nộp hồ sơ gia hạn theo hướng dẫn của nước đó.
- Gửi ảnh chụp và hai dòng ghi chú cho một người thân ở nhà. Khi bạn mất điện thoại hay ốm, vẫn có người nhắc được mốc.
Một ví dụ giả định khi hai mốc lệch nhau
Chị Hạnh, ví dụ giả định, được cấp thị thực thăm thân nhiều lần, hạn một năm, để sang chăm cháu. Chị bay đi đầu tháng ba, cửa khẩu cho ở lại chín mươi ngày. Trong đầu chị chỉ nhớ con số "một năm" trên thị thực nên định ở tới khi cháu đủ sáu tháng tuổi rồi về, tức là khoảng đầu tháng chín. Nếu không ai đọc kỹ dấu nhập cảnh, chị sẽ ở quá hạn chừng ba tháng mà vẫn tin mình hợp pháp, và lần xin thị thực sau hồ sơ của chị sẽ có một vết rất khó giải thích.
Cách đúng trong tình huống này là ngay từ tuần đầu xác định mốc chín mươi ngày, rồi tính xem có cần ở lâu hơn không. Nếu cần, gia đình phải tìm hiểu nước đó có cho xin gia hạn lưu trú với diện thăm thân không, điều kiện là gì, hạn chót nộp là bao lâu trước khi hết kỳ. Nếu không cho, kế hoạch phải đổi: về đúng hạn rồi quay lại sau, hoặc chia việc chăm cháu cho người khác trong nhà. Chi tiết xin gia hạn hay về nước được bàn kỹ ở bài riêng trong cùng chuyên mục.
Ví dụ này cho thấy một điều: con số dễ nhớ nhất trên giấy thường không phải con số quyết định. Người lớn tuổi đi thăm con càng dễ dính vì không tự đọc được giấy tờ tiếng nước ngoài, nên con cháu ở nước ngoài phải là người đọc và ghi hộ.
Hộ chiếu, thị thực, mốc lưu trú: ba cái hạn chồng lên nhau
Ngoài hai mốc kể trên còn một cái hạn thứ ba là hạn hộ chiếu. Nhiều nước không cấp thị thực hay thẻ cư trú dài hơn thời hạn còn lại của hộ chiếu, có nước còn yêu cầu hộ chiếu phải còn hạn thêm một khoảng nhất định sau ngày bạn dự định rời đi. Vì vậy khi hộ chiếu sắp hết hạn, thời gian bạn được cấp có thể bị rút ngắn theo, dù diện của bạn vốn được ở lâu hơn.
Thứ tự an toàn để rà là đi từ cái hạn ngắn nhất. Lấy ba ngày hết hạn đặt cạnh nhau: hộ chiếu, thị thực, quyền lưu trú. Ngày nào gần nhất là ngày bạn phải hành động trước. Nếu hộ chiếu là cái gần nhất, việc đầu tiên là làm hộ chiếu mới tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại, rồi mới tính chuyện thị thực hay gia hạn, vì hầu hết thủ tục gia hạn đều cần hộ chiếu còn hạn đủ dài.
Hộ chiếu phổ thông Việt Nam hiện cấp mới chứ không gia hạn. Khi nhận hộ chiếu mới, hỏi rõ cơ quan xuất nhập cảnh nước sở tại xem thị thực hoặc thẻ cư trú cũ có cần chuyển sang, ghi nhận lại số hộ chiếu mới hay không, vì mỗi nước làm một kiểu. Cập nhật số hộ chiếu mới vào hồ sơ trực tuyến của mình nếu nước đó có tài khoản cá nhân.
Đặt nhắc thế nào cho khỏi lỡ
Lịch nhắc tốt là lịch nhắc nhiều lớp, mỗi lớp ứng với một việc cần làm chứ không chỉ một tiếng chuông vào ngày cuối. Gợi ý cách đặt cho người ở nước ngoài từ một đến sáu tháng:
- Nhắc giữa kỳ: ở nửa thời gian lưu trú, rà lại kế hoạch về hoặc ý định ở thêm. Nếu muốn ở thêm, đây là lúc tìm hiểu điều kiện gia hạn.
- Nhắc trước hạn chót nộp gia hạn: nhiều nơi yêu cầu nộp trước khi hết kỳ một khoảng nhất định; đặt nhắc sớm hơn mốc đó ít nhất hai tuần để còn thời gian chuẩn bị giấy.
- Nhắc ba mươi ngày trước khi hết quyền lưu trú: chốt vé về hoặc chốt hồ sơ gia hạn, không để lửng.
- Nhắc bảy ngày trước: kiểm lại giấy tờ mang về, xác nhận chuyến bay, không đổi lịch sang ngày sát hạn.
- Nhắc theo hạn hộ chiếu: sáu đến chín tháng trước khi hộ chiếu hết hạn, vì nhiều thủ tục cần hộ chiếu còn hạn dài.
Đặt nhắc trên điện thoại của chính mình và của một người thân, ghi nội dung nhắc cụ thể như "nộp hồ sơ gia hạn" thay vì chỉ "visa". Người đi lần đầu nên in hai dòng mốc ra một tờ giấy nhỏ để kẹp trong hộ chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Thị thực còn hạn nhưng đã ở hết số ngày cho phép thì có tính là ở quá hạn không?
Có. Ở hầu hết các nước, quá số ngày được phép lưu trú là ở quá hạn dù thị thực vẫn còn hạn. Thị thực chỉ cho phép bạn vào, còn quyền ở lại do dấu nhập cảnh, hồ sơ điện tử hoặc thẻ cư trú quyết định. Hãy kiểm mốc này ngay sau mỗi lần nhập cảnh.
Thị thực đã hết hạn nhưng thẻ cư trú còn hạn thì có phải về nước không?
Thường là không. Nếu quyền ở lại của bạn dựa trên thẻ cư trú hoặc giấy phép còn hiệu lực, bạn vẫn ở hợp pháp. Điều cần hỏi là khi xuất cảnh rồi quay lại thì có cần thị thực mới hoặc giấy phép tái nhập cảnh không, vì mỗi nước quy định khác nhau.
Làm sao biết mình được ở lại tới ngày nào nếu cửa khẩu không đóng dấu?
Nhiều nước đã chuyển sang hồ sơ nhập cảnh điện tử. Bạn tra hồ sơ của mình trên trang chính thức của cơ quan xuất nhập cảnh nước đó, lưu lại kết quả có ngày cho phép ở lại. Không tìm thấy thì hỏi trực tiếp cơ quan này hoặc cơ quan lãnh sự, đừng tự suy từ ngày trên thị thực.
Ngày nhập cảnh có được tính là một ngày lưu trú không?
Ở nhiều nơi, ngày nhập cảnh và ngày xuất cảnh đều được tính trọn là ngày lưu trú, kể cả khi bạn chỉ có mặt vài giờ. Cách tính có thể khác theo từng nước, nên khi đếm sát ngưỡng, hãy tính dư ra ít nhất một ngày và đối chiếu hướng dẫn chính thức.
Đổi hộ chiếu mới thì thị thực trong hộ chiếu cũ còn dùng được không?
Tuỳ nước. Có nước cho dùng thị thực còn hạn trong hộ chiếu cũ nếu mang theo cả hai cuốn, có nước yêu cầu chuyển thị thực sang hộ chiếu mới hoặc cập nhật số hộ chiếu trong hồ sơ. Hỏi cơ quan xuất nhập cảnh hoặc lãnh sự của nước đó trước chuyến đi.
Người lớn tuổi sang thăm con nên làm gì để khỏi nhầm mốc?
Con cháu ở nước ngoài nên là người đọc dấu nhập cảnh, ghi hai mốc bằng tiếng Việt rõ ràng, đặt nhắc trên điện thoại của cả hai bên và kẹp một tờ ghi chú trong hộ chiếu. Kế hoạch ở bao lâu phải lấy theo mốc được ở lại, không lấy theo thời hạn trên thị thực.