Luật Lý lịch tư pháp không quy định thời hạn sử dụng của phiếu lý lịch tư pháp; thời hạn mà bạn gặp trong thực tế, thường là sáu tháng kể từ ngày cấp, do chính nơi nhận hồ sơ đặt ra. Vì phiếu phản ánh tình trạng án tích tại một thời điểm, cơ quan tuyển dụng, cơ quan cấp phép hay đại sứ quán đều muốn bản gần đây, và nhiều văn bản về từng thủ tục ghi rõ phiếu phải được cấp không quá sáu tháng.
Hiểu đúng chỗ này giúp bạn bớt được một lần xin lại. Bài đi qua cách đọc yêu cầu của nơi nhận, khác biệt giữa phiếu số 1 và số 2, thời điểm nên nộp yêu cầu cấp phiếu so với ngày nộp hồ sơ, và cách xử lý khi phiếu đã quá hạn nơi nhận chấp nhận. Phần tra tình trạng hồ sơ cấp phiếu không nằm ở đây, chỉ bàn chuyện dùng phiếu được bao lâu.
Vì sao phiếu không có hạn mà vẫn bị coi là hết hạn
Phiếu lý lịch tư pháp xác nhận một người có hay không có án tích, có bị cấm đảm nhiệm chức vụ, thành lập, quản lý doanh nghiệp hay không, tính tới ngày cấp phiếu. Từ ngày cấp trở đi, tình trạng ấy có thể thay đổi, nên giá trị chứng minh của phiếu giảm dần theo thời gian. Pháp luật chọn cách không ghi một con số chung, để từng thủ tục tự quy định độ "mới" cần thiết.
Trên thực tế, rất nhiều thủ tục ghi phiếu phải cấp không quá sáu tháng tính đến ngày nộp hồ sơ: hồ sơ cấp giấy phép lao động, hồ sơ đăng ký hành nghề một số ngành, hồ sơ tuyển dụng công chức, viên chức theo quy định từng nơi. Các cơ quan nước ngoài xét định cư, du học, lao động cũng hay đặt mốc tương tự, có nơi ba tháng. Doanh nghiệp tư nhân có thể đặt mốc riêng trong thông báo tuyển dụng.
Cho nên khi ai đó hỏi "phiếu lý lịch tư pháp hết hạn chưa", câu trả lời là: phiếu không có hạn, nhưng có thể đã quá thời hạn mà nơi bạn sắp nộp chấp nhận. Muốn biết chính xác, đọc văn bản hướng dẫn thủ tục hoặc thông báo của nơi nhận, tìm dòng nói về ngày cấp phiếu.
Phiếu số 1 hay số 2: chọn sai là phải xin lại
Hai loại phiếu khác nhau về nội dung và người được yêu cầu cấp. Nhiều trường hợp phải xin lại không vì quá hạn mà vì nộp nhầm loại.
| Điểm so sánh | Phiếu số 1 | Phiếu số 2 |
|---|---|---|
| Ai được yêu cầu cấp | Cá nhân, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền theo luật | Cơ quan tiến hành tố tụng; cá nhân xin để biết lý lịch của chính mình |
| Nội dung án tích | Chỉ ghi án tích chưa được xoá; án đã xoá không ghi | Ghi đầy đủ án tích, kể cả án đã được xoá |
| Dùng nhiều nhất cho | Xin việc trong nước, cấp phép, đăng ký kinh doanh | Hồ sơ đi nước ngoài khi nơi nhận đòi đầy đủ, hồ sơ tố tụng |
| Uỷ quyền xin thay | Được uỷ quyền theo quy định | Không được uỷ quyền, người cần phiếu tự làm |
Trước khi nộp yêu cầu, đọc kỹ nơi nhận ghi "phiếu lý lịch tư pháp" chung chung hay ghi rõ số 1, số 2. Nhiều đại sứ quán và cơ quan định cư nước ngoài đòi phiếu số 2 vì muốn thấy toàn bộ lịch sử. Nếu không rõ, hỏi lại nơi nhận bằng văn bản hoặc thư điện tử để có câu trả lời lưu lại được.
Tính ngày: nộp yêu cầu lúc nào là vừa
Thời gian cấp phiếu theo luật là một khoảng ngày làm việc nhất định kể từ khi nhận đủ yêu cầu, và kéo dài hơn với người từng cư trú ở nhiều nơi, người nước ngoài hoặc trường hợp phải xác minh. Vì thế đừng xin phiếu sát ngày nộp hồ sơ. Nhưng cũng đừng xin quá sớm, vì đồng hồ "sáu tháng" của nơi nhận bắt đầu chạy từ ngày ghi trên phiếu.
Cách tính đơn giản: lấy ngày dự kiến nộp hồ sơ, lùi lại khoảng một tháng để có thời gian nhận phiếu và xử lý giấy tờ đi kèm như dịch thuật, hợp pháp hoá lãnh sự nếu dùng ở nước ngoài. Ngày nộp yêu cầu cấp phiếu nên rơi vào khoảng đó. Như vậy khi đến tay nơi nhận, phiếu còn rất mới, kể cả khi hồ sơ bị trả về bổ sung một lần bạn vẫn còn dư thời gian.
Với hồ sơ đi nước ngoài, nhớ rằng nơi nhận có thể tính sáu tháng tới ngày xét hồ sơ, ngày phỏng vấn hay ngày cấp thị thực, chứ không phải ngày bạn gửi. Những hồ sơ xét lâu như định cư nên hỏi kỹ cách tính, và chuẩn bị sẵn tâm lý có thể phải xin bổ sung phiếu mới giữa chừng.
Nơi xin phiếu và những cách nộp hiện nay
Phiếu lý lịch tư pháp do Sở Tư pháp nơi thường trú hoặc tạm trú cấp; người đang ở nước ngoài hoặc trường hợp đặc biệt do Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia cấp, theo phân công hiện hành. Sau sắp xếp còn 34 tỉnh thành, nơi nộp là Sở Tư pháp của tỉnh, thành mới bao gồm địa bàn cũ của bạn; bộ phận một cửa của tỉnh thường có quầy tiếp nhận riêng.
Bên cạnh nộp trực tiếp, bạn có thể nộp qua Cổng Dịch vụ công hoặc trên ứng dụng VNeID với tài khoản định danh mức 2. Khi nộp trực tuyến, phiếu có thể được cấp dưới dạng điện tử, có giá trị như bản giấy với các thủ tục chấp nhận phiếu điện tử, hoặc bạn đăng ký nhận bản giấy qua bưu chính. Không phải nơi nhận nào cũng đã nhận phiếu điện tử, đặc biệt là cơ quan nước ngoài, nên hỏi trước loại phiếu họ cần.
Lệ phí cấp phiếu thu theo biểu hiện hành và có miễn, giảm cho một số đối tượng; xem mức cụ thể trên Cổng Dịch vụ công khi nộp, không cần dựa vào thông tin truyền miệng. Giao diện các cổng thay đổi khá thường xuyên, nếu không thấy mục cũ, dùng ô tìm kiếm thủ tục bằng chữ "lý lịch tư pháp".
Một phiếu cho nhiều hồ sơ: xin bao nhiêu bản là đủ
Người chuẩn bị đi làm việc ở nước ngoài, hay người vừa xin việc vừa đăng ký hành nghề, thường cần phiếu cho hai ba nơi cùng lúc. Khi nộp yêu cầu, bạn được đề nghị cấp nhiều bản trong cùng một lần, mỗi bản thêm tính phí theo biểu hiện hành. Làm vậy rẻ và nhanh hơn nhiều so với xin lẻ từng lần, lại bảo đảm các bản có cùng ngày cấp, dễ theo dõi hạn.
Đếm số bản cần dựa trên số nơi đòi bản gốc. Nơi chỉ cần xem và trả lại thì một bản là đủ; nơi giữ bản gốc trong hồ sơ thì mỗi nơi một bản. Hồ sơ đi nước ngoài thường cần một bản để hợp pháp hoá lãnh sự, có khi cơ quan lãnh sự giữ luôn. Nên dư một bản để phòng hồ sơ bị trả về và phải nộp lại từ đầu.
Bản chụp hay bản sao chứng thực của phiếu thường không được chấp nhận ở những nơi đòi phiếu gốc, vì họ cần kiểm dấu và mã phiếu. Đừng tính chuyện xin một bản rồi đi sao nhiều bản. Khi nhận phiếu, ghi ngày cấp lên danh sách giấy tờ gia đình và đặt nhắc trước mốc năm tháng, để nếu có hồ sơ mới phát sinh bạn biết ngay phiếu đang có còn đủ mới hay không.
Khi phiếu đã quá thời hạn nơi nhận chấp nhận
Không tự sửa ngày, không dùng bản cũ "chắc họ không để ý". Phiếu có số, có mã, nơi nhận đối chiếu được. Sửa hay khai gian là vi phạm, hậu quả nặng hơn nhiều so với việc chờ thêm vài ngày.
Xin phiếu mới, không có thủ tục gia hạn phiếu. Phiếu không gia hạn. Muốn có phiếu mới hơn, bạn nộp yêu cầu cấp phiếu như lần đầu, dữ liệu cũ đã có nên thường nhanh hơn.
Báo trước cho nơi nhận. Nếu hồ sơ đang xét và họ báo phiếu quá cũ, gửi thư xác nhận đang xin phiếu mới kèm biên nhận nộp yêu cầu. Nhiều nơi cho bổ sung sau thay vì huỷ hồ sơ.
Giữ phiếu cũ. Phiếu cũ vẫn là giấy tờ hợp lệ tại ngày cấp, có ích khi cần đối chiếu lịch sử hoặc khi một nơi khác chấp nhận mốc dài hơn.
Hồ sơ đi nước ngoài cần làm lại cả khâu hợp pháp hoá. Phiếu mới phải dịch, chứng nhận và hợp pháp hoá lãnh sự lại nếu nước đến yêu cầu, nên tính thời gian cho cả chuỗi.
Phiếu có ghi án tích: cần hiểu đúng trước khi nộp
Nếu bạn từng bị kết án, đọc kỹ phiếu trước khi nộp. Phiếu số 1 không ghi án tích đã được xoá, nhưng việc xoá án tích có khi chưa được cập nhật vào cơ sở dữ liệu, dẫn tới phiếu vẫn ghi. Trường hợp này bạn có quyền đề nghị cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu cải chính, kèm giấy tờ chứng minh đã được xoá án tích theo quy định.
Việc xác định án tích đã được xoá hay chưa, đương nhiên xoá hay phải làm thủ tục, thời hạn tính thế nào, là chuyện pháp lý có nhiều chi tiết theo Bộ luật Hình sự và văn bản hướng dẫn hiện hành. Đừng tự suy luận rồi khai trong hồ sơ. Nếu thông tin trên phiếu ảnh hưởng tới việc xin việc hay đi nước ngoài, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được giải thích trường hợp của mình trước khi làm đề nghị cải chính.
Với nơi tuyển dụng, phiếu ghi án tích không tự động có nghĩa bị từ chối, tuỳ ngành nghề và quy định riêng. Cách tốt nhất là trung thực, nộp đúng loại phiếu được yêu cầu, và chuẩn bị giải thích ngắn gọn nếu được hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Phiếu lý lịch tư pháp có thời hạn sử dụng không?
Luật Lý lịch tư pháp không ghi thời hạn sử dụng cho phiếu. Thời hạn sáu tháng hay gặp là yêu cầu của từng thủ tục hoặc của nơi nhận hồ sơ, nên cần đọc hướng dẫn của chính nơi bạn sắp nộp.
Phiếu quá sáu tháng có gia hạn được không?
Không có thủ tục gia hạn phiếu. Bạn nộp yêu cầu cấp phiếu mới tại Sở Tư pháp hoặc trực tuyến; dữ liệu cũ đã có sẵn nên thường xử lý nhanh hơn lần đầu, lệ phí theo biểu hiện hành.
Đi nước ngoài nên xin phiếu số 1 hay số 2?
Tuỳ yêu cầu của nước đến. Nhiều cơ quan định cư, lãnh sự đòi phiếu số 2 vì ghi đầy đủ lịch sử án tích. Hỏi rõ bằng văn bản trước khi xin để không phải làm hai lần.
Có nhờ người khác xin phiếu số 2 thay được không?
Phiếu số 2 không được uỷ quyền, người cần phiếu phải tự nộp yêu cầu, có thể nộp trực tuyến. Phiếu số 1 được uỷ quyền theo quy định, người nhận uỷ quyền mang giấy uỷ quyền và giấy tờ tuỳ thân.
Phiếu điện tử có dùng thay bản giấy được không?
Với các thủ tục trong nước đã chấp nhận phiếu điện tử thì được. Cơ quan nước ngoài và một số nơi tuyển dụng vẫn đòi bản giấy có dấu, nên hỏi trước loại phiếu họ nhận.
Nên xin phiếu trước ngày nộp hồ sơ bao lâu?
Khoảng một tháng là vừa, đủ cho thời gian cấp phiếu và dịch, hợp pháp hoá nếu dùng ở nước ngoài, mà phiếu vẫn còn rất mới khi tới tay nơi nhận hồ sơ.