Được. Theo Luật Căn cước năm 2023, thủ tục cấp đổi thẻ căn cước có thể làm tại cơ quan quản lý căn cước không phụ thuộc vào nơi cư trú, nên người đang làm việc ở tỉnh khác thường không phải về quê. Bạn nộp ở nơi tiếp nhận thuận tiện nơi đang sống, có mặt chụp ảnh, thu sinh trắc, rồi chọn nhận thẻ tại chỗ hoặc qua bưu chính.
Điều cần để ý là nơi cư trú in trên thẻ lấy theo thông tin cư trú đang đăng ký trong cơ sở dữ liệu, không theo nơi bạn nộp hồ sơ. Bài này giúp người đi làm xa, công nhân khu công nghiệp, sinh viên đi làm thêm chuẩn bị đúng: có cần đăng ký tạm trú trước không, nộp ở đâu, nhận thẻ thế nào khi hay đổi chỗ trọ, và các đợt làm thủ tục tập trung tại doanh nghiệp. Cách bố trí tiếp nhận mỗi địa phương một khác; hỏi trước công an cấp xã nơi đang ở.
Vì sao không cần về quê
Trước đây, nhiều người phải xin nghỉ vài ngày, mua vé xe về quê chỉ để đổi thẻ, vì quen với cách làm theo nơi đăng ký thường trú. Luật Căn cước năm 2023 tách hai loại thủ tục: cấp thẻ lần đầu gắn với nơi cư trú, còn cấp đổi và cấp lại thì làm được tại cơ quan quản lý căn cước không phụ thuộc nơi cư trú. Thông tin của bạn nằm trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cán bộ ở đâu cũng tra được.
Sau sáp nhập còn 34 tỉnh thành, không còn cấp huyện; việc tiếp nhận hồ sơ căn cước do công an cấp xã và công an cấp tỉnh thực hiện theo phân công của từng địa phương. Ở thành phố lớn và tỉnh có khu công nghiệp, số điểm tiếp nhận thường nhiều, có nơi làm cả ngày nghỉ. Hỏi đồng nghiệp đã đổi trước hoặc gọi công an cấp xã nơi bạn đang ở là cách nhanh nhất để biết điểm gần.
Nếu đây là lần đầu bạn làm thẻ, ví dụ người lớn tuổi trước nay chỉ có chứng minh nhân dân, thì thủ tục là cấp mới, thường gắn với nơi cư trú. Trường hợp này nên hỏi kỹ nơi định nộp trước khi đi.
Một ví dụ giả định cho dễ hình dung: chị Lan thường trú ở một xã của tỉnh Nghệ An, làm công nhân ở Bắc Ninh đã sáu năm, có đăng ký tạm trú. Tháng tới chị tròn 40 tuổi. Chị chỉ cần xin nghỉ một buổi sáng, tới điểm tiếp nhận gần khu trọ, nộp thẻ cũ, chụp ảnh và thu vân tay, chọn nhận thẻ qua bưu chính về phòng trọ. Thẻ mới vẫn ghi nơi thường trú ở Nghệ An, và chị không mất tiền vé xe về quê.
Có nên đăng ký tạm trú trước khi đổi thẻ
Đăng ký tạm trú là nghĩa vụ, không chỉ để đổi thẻ. Theo quy định về cư trú, người đến sinh sống ở nơi khác ngoài nơi thường trú một thời gian thì phải đăng ký tạm trú. Nhiều người thuê trọ bỏ qua, và chỉ phát hiện khi cần làm giấy tờ.
Nơi cư trú in trên thẻ lấy theo dữ liệu đăng ký. Thẻ căn cước mẫu mới in nơi cư trú ở mặt sau. Nếu bạn có nơi thường trú, thẻ thường ghi nơi thường trú; cách ghi trong từng trường hợp theo hướng dẫn hiện hành. Đổi thẻ ở tỉnh khác không làm địa chỉ trên thẻ chuyển thành nơi bạn đang trọ.
Muốn chuyển hẳn hộ khẩu sang nơi mới thì làm cư trú trước. Nếu bạn đã mua nhà hay định cư lâu dài ở tỉnh mới và muốn đăng ký thường trú ở đây, nên hoàn tất thủ tục thường trú trước, rồi mới đổi thẻ, để thẻ mới ghi đúng nơi ở mới.
Thông tin tạm trú giúp cán bộ liên lạc. Có số điện thoại, địa chỉ tạm trú đúng trong dữ liệu giúp việc thông báo bổ sung hồ sơ hay trả kết quả không bị lạc.
Các bước khi nộp ở nơi đang làm việc
Trình tự dưới đây giúp bạn làm trong một buổi, không phải xin nghỉ nhiều lần:
- Kiểm dòng hạn trên thẻ, xác định mình đang đổi theo tuổi, do hỏng hay do thông tin thay đổi.
- Kiểm thông tin cư trú và tạm trú trong VNeID; nếu chưa đăng ký tạm trú mà định ở lâu, làm thủ tục này trước theo hướng dẫn.
- Hỏi công an cấp xã nơi đang ở hoặc tra trên Cổng Dịch vụ công điểm tiếp nhận gần, giờ làm việc, có làm ngày nghỉ, có đặt lịch được không.
- Xin nghỉ một buổi, ưu tiên buổi sáng đầu tuần; mang theo thẻ đang dùng và giấy tờ chứng minh nếu thông tin có thay đổi.
- Tại nơi tiếp nhận, nói rõ bạn đang làm việc ở đây, thường trú ở tỉnh khác. Đọc kỹ phiếu thông tin, đặc biệt quê quán và nơi thường trú.
- Chọn nơi nhận thẻ: tại chỗ hay bưu chính, và địa chỉ nhận. Ghi lại ngày hẹn.
Làm xong, báo cho bộ phận nhân sự nơi bạn làm việc nếu công ty cần cập nhật thông tin thẻ cho hồ sơ bảo hiểm xã hội, thuế thu nhập cá nhân.
Nhận thẻ khi hay đổi chỗ trọ
Người làm việc xa quê thường chuyển trọ, đổi ca, có khi về quê đột xuất. Đây là lúc dễ mất thẻ nhất: thẻ gửi về địa chỉ trọ cũ, chủ nhà nhận hộ rồi để quên, hoặc bưu tá gọi nhiều lần không ai nghe. Chọn địa chỉ nhận là việc đáng cân nhắc.
Nếu bạn ở ổn định ít nhất một tháng tới, nhận qua bưu chính về nơi đang ở là tiện nhất. Nếu sắp chuyển trọ, chọn nhận tại chỗ, hoặc chọn địa chỉ công ty nếu bộ phận nhân sự đồng ý nhận hộ. Nhận về quê cũng được, nhưng nhờ người nhà nhận rồi gửi lại cho mình là thêm một khâu dễ thất lạc.
Khi nhận thẻ qua bưu chính, kiểm ngay thông tin trên thẻ trước mặt nhân viên giao. Giữ phong bì và thông báo phát cho tới khi đã kiểm xong thẻ, phòng khi phát hiện lỗi cần báo lại nơi cấp.
Làm thủ tục tập trung tại doanh nghiệp, trường học
Luật cho phép cơ quan quản lý căn cước, khi cần thiết, tổ chức làm thủ tục tại cơ quan, đơn vị. Ở nhiều khu công nghiệp, công an phối hợp với doanh nghiệp mở đợt làm căn cước ngay tại nhà máy, căng tin, hội trường, để công nhân không phải nghỉ ca. Trường đại học, cao đẳng cũng có khi làm cho sinh viên theo đợt.
Nếu công ty bạn có đông người lao động từ nhiều tỉnh và nhiều người sắp tới mốc đổi thẻ, có thể đề xuất với bộ phận nhân sự hoặc công đoàn liên hệ công an cấp xã sở tại. Danh sách người cần làm, ngày sinh và lý do đổi chuẩn bị sẵn giúp đợt làm diễn ra nhanh.
Khi tham gia đợt tập trung, vẫn tự chuẩn bị như đi làm riêng: mang thẻ cũ, ăn mặc đúng chuẩn chụp ảnh, đọc kỹ thông tin trước khi ký. Thông tin cá nhân của bạn chỉ đưa cho cán bộ tiếp nhận; không nộp thẻ gốc cho tổ trưởng hay người trung gian giữ hộ.
Những lỗi hay gặp của người đi làm xa
Đợi về quê dịp Tết mới đổi. Nhiều người để dành việc đổi thẻ cho kỳ nghỉ Tết, đúng lúc nơi tiếp nhận ở quê đông nhất, còn thẻ thì đã quá hạn từ mấy tháng trước. Đổi ngay ở nơi đang làm, vào một ngày thường, nhanh hơn nhiều.
Nghĩ phải có xác nhận của công ty mới làm được. Thủ tục căn cước không cần giấy xác nhận của nơi làm việc. Công ty chỉ cần biết để sắp xếp ca hoặc cập nhật hồ sơ nhân sự sau khi bạn có thẻ.
Đưa thẻ gốc cho người quen "nộp hộ". Không ai nộp hộ được phần chụp ảnh và thu sinh trắc; người nhận thẻ gốc của bạn có thể dùng nó vào việc khác. Thẻ gốc chỉ đưa cho cán bộ tiếp nhận.
Khai địa chỉ nhận thẻ là phòng trọ sắp trả. Thẻ về khi bạn đã chuyển đi, chủ nhà giữ hộ rồi quên. Chọn nhận tại chỗ nếu chưa chắc nơi ở trong tháng tới.
Không cập nhật số điện thoại trong dữ liệu. Đổi số điện thoại mà không cập nhật, cán bộ và bưu tá không liên lạc được khi cần bổ sung hồ sơ hay giao thẻ. Kiểm thông tin liên lạc trong VNeID trước khi nộp.
Tình huống người làm xa và cách chọn
Một vài tình huống hay gặp, kèm gợi ý nộp và nhận ở đâu. Đây là gợi ý chung; hỏi trước nơi tiếp nhận về trường hợp riêng của bạn.
| Tình huống | Nộp hồ sơ ở đâu | Nhận thẻ thế nào |
|---|---|---|
| Công nhân ở trọ lâu dài gần khu công nghiệp | Điểm tiếp nhận gần nơi trọ hoặc đợt làm tại công ty | Bưu chính về nơi trọ hoặc tại chỗ |
| Sinh viên đi làm thêm, ở ký túc xá | Điểm tiếp nhận gần trường, đợt làm tại trường | Tại chỗ, hoặc bưu chính về ký túc xá nếu nhận được |
| Tài xế đường dài, ít ở một chỗ | Nơi đi qua thường xuyên, chọn ngày nghỉ | Tại chỗ, tránh bưu chính |
| Người làm theo mùa vụ, sắp chuyển nơi làm | Làm trước khi chuyển | Tại chỗ, hoặc gửi về quê có người nhận |
| Đã mua nhà, định ở hẳn tỉnh mới | Làm thủ tục thường trú trước, rồi đổi thẻ | Bưu chính về nhà mới |
Điểm chung của mọi dòng: chọn cách nhận mà bạn chắc chắn có mặt. Mất thẻ trên đường bưu chính hiếm gặp, nhưng thẻ "lạc" ở phòng trọ cũ thì không hiếm.
Câu hỏi thường gặp
Thường trú ở quê, làm việc ở thành phố có đổi căn cước ở thành phố được không?
Được. Thủ tục cấp đổi thẻ căn cước có thể làm tại cơ quan quản lý căn cước không phụ thuộc nơi cư trú. Bạn nộp ở điểm tiếp nhận gần nơi đang ở, nhưng vẫn nên hỏi trước về giờ làm việc và cách đặt lịch.
Đổi căn cước ở tỉnh khác thì địa chỉ trên thẻ có đổi thành nơi đang ở không?
Không. Nơi cư trú in trên thẻ lấy theo thông tin đăng ký trong cơ sở dữ liệu, không theo nơi nộp hồ sơ. Muốn thẻ ghi địa chỉ mới thì phải làm thủ tục cư trú ở nơi mới trước, rồi mới đổi thẻ.
Chưa đăng ký tạm trú có đổi căn cước ở nơi đang làm được không?
Việc cấp đổi không phụ thuộc nơi cư trú, nhưng đăng ký tạm trú là nghĩa vụ của người sống lâu ở nơi khác. Nên làm tạm trú trước, vừa đúng quy định vừa giúp cán bộ liên lạc khi cần bổ sung hồ sơ.
Công ty có thể mời công an tới làm căn cước cho công nhân không?
Luật cho phép cơ quan quản lý căn cước tổ chức làm thủ tục tại cơ quan, đơn vị khi cần thiết. Công ty có thể liên hệ công an cấp xã sở tại để đề xuất, chuẩn bị danh sách người lao động cần làm và bố trí chỗ.
Đổi căn cước ở tỉnh khác có mất thêm phí không?
Lệ phí tính theo biểu hiện hành tuỳ lý do đổi, không phụ thuộc bạn nộp ở tỉnh nào. Phí gửi thẻ qua bưu chính nếu có sẽ được thông báo khi bạn chọn hình thức nhận.
Đang làm việc ở tỉnh khác, nhờ người nhà ở quê đổi hộ được không?
Không. Người đổi thẻ phải trực tiếp có mặt để chụp ảnh và thu sinh trắc học. Vì cấp đổi không phụ thuộc nơi cư trú, bạn hãy làm ở nơi đang sống thay vì nhờ người khác.