Nếu con đã có thẻ căn cước từ trước (làm khi dưới 14 tuổi), thì tròn 14 tuổi con phải đổi thẻ — trừ khi thẻ đó được làm trong vòng hai năm trước sinh nhật 14, tức từ khoảng 12 tuổi trở đi: thẻ làm trong khoảng ấy dùng luôn tới năm con 25 tuổi. Nếu con chưa có thẻ, 14 tuổi là lúc con bắt buộc phải làm thẻ lần đầu.
Hiểu được quy tắc này, cha mẹ tiết kiệm được một lần đưa con đi xếp hàng: con khoảng 12–13 tuổi mà cần thẻ thì làm luôn lúc đó là dùng được hơn mười năm. Bài này giúp cha mẹ đọc thẻ của con, chọn thời điểm không đụng lịch thi, chuẩn bị cho một đứa trẻ tuổi mới lớn đi chụp ảnh và thu vân tay, và những điều cha mẹ vẫn phải để mắt sau khi con có thẻ. Chi tiết thủ tục luôn kiểm lại theo hướng dẫn hiện hành.
Vì sao lại có mốc 14 tuổi
Luật Căn cước năm 2023 cho phép làm thẻ căn cước cho trẻ dưới 14 tuổi theo nhu cầu, nhưng từ đủ 14 tuổi thì mọi công dân đều phải có thẻ. Mốc 14 cũng là một trong bốn mốc đổi thẻ (14, 25, 40, 60). Lý do dễ hiểu: khuôn mặt, vóc dáng và cả vân tay của trẻ thay đổi rất nhanh trong những năm đầu đời và tuổi dậy thì, nên ảnh và dữ liệu thu khi con năm bảy tuổi khó dùng để nhận diện con khi đã thành thiếu niên.
Tuổi 14 cũng là lúc con bắt đầu cần giấy tờ tuỳ thân của chính mình nhiều hơn: đăng ký dự thi vào lớp 10, làm hồ sơ học bổng, đi máy bay với trường, mở tài khoản ngân hàng theo quy định cho người chưa thành niên khi cha mẹ đồng ý. Một tấm thẻ còn hạn, ảnh giống con lúc này, giúp các việc đó trơn tru.
Vì có quy tắc hai năm, mốc 14 không phải lúc nào cũng là lần đổi bắt buộc. Thẻ được làm trong hai năm trước sinh nhật 14 thì có giá trị tới mốc 25. Cha mẹ nào để ý điều này có thể lên kế hoạch làm thẻ cho con đúng một lần trong cả quãng tuổi học trò.
Ba tình huống của con và việc cần làm
Đọc dòng hạn trên thẻ của con (nếu có) và đối chiếu với bảng dưới. Các tuổi trong bảng là tuổi tròn theo ngày sinh.
| Tình huống | Thẻ hiện có giá trị đến | Việc cần làm |
|---|---|---|
| Con đã có thẻ, làm khi dưới 12 tuổi | Sinh nhật 14 | Đổi thẻ trong khoảng từ 12 tuổi tới trước sinh nhật 14 |
| Con đã có thẻ, làm khi 12–13 tuổi | Sinh nhật 25 | Không phải đổi lúc 14, giữ thẻ tới năm 25 tuổi |
| Con chưa có thẻ, đang 12–13 tuổi | Chưa có | Có thể làm ngay, thẻ dùng tới năm 25 tuổi |
| Con chưa có thẻ, đã đủ 14 tuổi | Chưa có | Bắt buộc làm thẻ lần đầu, nên làm sớm |
Hàng thứ ba là cơ hội cha mẹ hay bỏ lỡ. Nếu con đang 12 hay 13 tuổi và sắp có việc cần giấy tờ như một chuyến đi cùng trường, làm thẻ luôn bây giờ vừa giải quyết việc trước mắt vừa khỏi đổi lúc 14.
Hàng đầu tiên thì ngược lại: đi đổi khi con còn dưới 12 tuổi, thẻ mới vẫn chỉ dùng tới sinh nhật 14. Nếu không có lý do gấp như thẻ hỏng, mất, nên đợi con qua 12 tuổi hẵng đổi.
Chọn thời điểm: tránh mùa thi và mùa cao điểm
Con tròn 14 thường đang học lớp 8 hoặc lớp 9. Lớp 9 là năm thi vào lớp 10, lịch học thêm dày và tinh thần căng; đây không phải lúc lý tưởng để nghỉ một buổi đi làm giấy tờ, càng không nên để tới sát kỳ đăng ký dự thi mới phát hiện thẻ của con sắp hết hạn.
Thời điểm tiện nhất thường là kỳ nghỉ hè sau lớp 7 hoặc lớp 8, khi con đã qua 12 tuổi. Tuy vậy, mùa hè cũng là mùa nhiều gia đình đưa con đi làm thẻ, nên nơi tiếp nhận có thể đông. Đi vào đầu tuần, buổi sáng sớm, hoặc hỏi xem nơi tiếp nhận có làm thêm ngày nghỉ cho học sinh không. Một số địa phương tổ chức làm thủ tục tại trường theo đợt; nếu nhà trường thông báo, đó là cách nhẹ nhất cho cả cha mẹ và con.
Nếu sinh nhật 14 của con rơi vào giữa năm học, hãy đặt lời nhắc trên điện thoại của cha mẹ từ khi con tròn 12 tuổi, kèm ghi chú "đổi thẻ cho con, chọn dịp nghỉ". Đặt hai lời nhắc là đủ: một lúc con tròn 12, một trước sinh nhật 14 khoảng ba tháng.
Ví dụ giả định: lên lịch giấy tờ cho hai con cùng lúc
Gia đình anh Minh (ví dụ giả định) có hai con: con gái lớn sinh tháng 5 năm 2013, đã làm thẻ cuối năm 2024, khi mười một tuổi, để đi du lịch cùng ông bà; con trai nhỏ sinh tháng 10 năm 2015, chưa có thẻ. Mùa hè năm 2026, anh muốn lo giấy tờ cho cả hai một lượt.
Với con gái, thẻ làm năm mười một tuổi có giá trị tới tháng 5 năm 2027, khi con tròn 14. Hè năm 2026 con đã 13 tuổi, nằm trong khoảng hai năm trước mốc 14, nên đổi lúc này là thẻ mới có giá trị tới năm con 25 tuổi, tức tháng 5 năm 2038. Nếu đợi tới hè năm 2027 thì con đã sang lớp 9, lịch học dày, và có thể lỡ hạn vì sinh nhật rơi vào tháng 5.
Với con trai, hè năm 2026 con mới 10 tuổi. Làm thẻ lúc này thì thẻ chỉ dùng tới tháng 10 năm 2029, khi con tròn 14, sau đó phải đổi. Nếu không có việc gì cần thẻ cho con trong ba năm tới, anh có thể đợi tới khi con tròn 12, tức từ tháng 10 năm 2027, rồi đưa con đi làm thẻ một lần để dùng tới năm 25 tuổi.
Kết quả: hè này chỉ đưa con gái đi đổi; ghi lời nhắc cho con trai vào tháng 10 năm 2027. Một buổi sáng, một lần nghỉ học, và tránh được hai lần đi lại thừa trong mười năm tới. Cách tính tương tự áp cho mọi gia đình có hai, ba con chênh nhau vài tuổi.
Chuẩn bị cho con trước buổi làm thẻ
Với trẻ tuổi mới lớn, chuẩn bị tâm lý quan trọng không kém chuẩn bị giấy tờ. Vài việc nên làm ở nhà:
- Mang thẻ cũ của con nếu có, cùng giấy khai sinh bản sao để phòng khi thông tin trong cơ sở dữ liệu cần đối chiếu.
- Giải thích trước cho con các bước: đọc lại thông tin, chụp ảnh, thu vân tay mười ngón và mống mắt. Biết trước, con ít bối rối khi đứng trước máy.
- Dặn con mặc áo có cổ màu trơn, tóc gọn không che tai và lông mày, tháo khuyên tai to, không đội mũ, không dùng kính màu.
- Nhắc con rửa tay sạch, không bôi kem tay, không dán băng hay vẽ lên ngón tay trước khi thu vân tay.
- Cho con ăn sáng no; các bạn tuổi này đứng chờ lâu dễ mệt và cáu.
- Cha mẹ đi cùng để đọc lại phiếu thông tin với con: tên đệm, ngày sinh, quê quán, nơi cư trú phải khớp với giấy khai sinh.
Ảnh chụp lúc 14 tuổi sẽ theo con tới năm 25, qua cả những năm vào đại học, đi làm thêm, lần đầu đi máy bay một mình. Một tấm ảnh rõ, đúng chuẩn đáng để con chịu khó chỉnh tóc vài phút.
Sau khi con có thẻ: những điều cha mẹ vẫn phải để ý
Dạy con giữ thẻ như giữ tiền. Con tuổi này hay để thẻ trong cặp, ví vải, túi quần. Mất thẻ là phải đi cấp lại, mất thêm một buổi học. Thống nhất với con một chỗ cất cố định.
Dặn con không đưa thẻ cho ai giữ, không chụp gửi cho người lạ. Các nhóm trên mạng xã hội rủ "nhận việc online", "nhận quà tặng" thường đòi ảnh căn cước. Con cần biết đây là thông tin không được gửi đi, kể cả cho bạn bè.
Ghi hạn mới vào bảng giấy tờ của nhà. Thẻ mới của con có giá trị tới sinh nhật 25. Ghi luôn ngày nên đổi kế tiếp, tức từ năm con 23 tuổi, để sau này nhắc con khi con đã đi học, đi làm xa.
Cập nhật thông tin của con ở nơi cần. Nhà trường, nơi con học thêm, ngân hàng nếu con có tài khoản có thể cần thông tin thẻ mới. Không cần báo tất cả, chỉ những nơi đã lưu thông tin thẻ cũ.
Theo dõi tài khoản định danh điện tử của con. Cách quản lý tài khoản VNeID của người chưa thành niên có thể thay đổi theo hướng dẫn; cha mẹ nên tìm hiểu và giữ vai trò hỗ trợ cho tới khi con đủ lớn tự quản lý.
Những thắc mắc hay gặp của cha mẹ
Có phụ huynh hỏi con đã có tài khoản định danh điện tử thì có cần thẻ cứng không. Câu trả lời là có: từ đủ 14 tuổi, việc làm thẻ là bắt buộc, và nhiều nơi vẫn yêu cầu thẻ cứng, nhất là khi tài khoản trên điện thoại gặp trục trặc. Hai thứ bổ sung cho nhau chứ không thay nhau.
Phụ huynh khác lo con đang học ở thành phố khác, sống ở ký túc xá hay nhà người thân. Việc cấp đổi thẻ thường không phụ thuộc nơi cư trú, nên con có thể làm ở nơi đang học, nhưng cha mẹ vẫn nên gọi hỏi trước nơi tiếp nhận về việc con đi một mình có được không, cần người giám hộ đi cùng hay không.
Còn với trẻ có nhu cầu đặc biệt, khó ngồi yên chụp ảnh hay thu vân tay, cha mẹ nên báo trước với cán bộ tiếp nhận để được bố trí lúc vắng người và có thêm thời gian. Đa số cán bộ đã quen với những trường hợp này.
Câu hỏi thường gặp
Con làm căn cước năm 10 tuổi thì 14 tuổi có phải đổi không?
Có. Thẻ làm khi con 10 tuổi có giá trị tới sinh nhật 14, nên con phải đổi. Nên đưa con đi đổi khi con đã qua 12 tuổi để thẻ mới dùng luôn tới năm 25 tuổi, tránh đổi quá sớm mà vẫn phải đổi lại.
Con làm căn cước năm 13 tuổi thì có phải đổi lúc 14 không?
Không. Thẻ được làm trong vòng hai năm trước sinh nhật 14 có giá trị tới mốc tiếp theo là 25 tuổi. Cha mẹ có thể kiểm lại bằng dòng hạn in trên thẻ của con.
Con đủ 14 tuổi mà chưa có căn cước thì sao?
Từ đủ 14 tuổi, làm thẻ căn cước là bắt buộc. Cha mẹ nên đưa con đi làm sớm, chọn dịp nghỉ học, để con có giấy tờ khi đăng ký dự thi, đi lại hay làm hồ sơ học tập. Đi trễ có thể vướng ở những việc cần giấy tờ.
Con 14 tuổi đi làm căn cước có cần cha mẹ đi cùng không?
Cách bố trí có thể khác nhau tuỳ nơi tiếp nhận và hướng dẫn hiện hành. Cha mẹ nên đi cùng để đọc lại thông tin và hỗ trợ con; nếu con phải đi một mình vì học xa, hãy gọi hỏi trước nơi tiếp nhận để chuẩn bị giấy tờ cần thiết.
Có nên đợi qua kỳ thi lớp 10 mới đổi thẻ cho con không?
Chỉ nên đợi nếu thẻ hiện tại của con còn hạn qua kỳ thi. Nếu thẻ hết hạn trước hoặc giữa mùa thi, đổi trước để tránh vướng khi đăng ký và làm thủ tục thi. Kỳ nghỉ hè trước lớp 9 thường là lúc thuận tiện nhất.
Đổi thẻ cho con có phải làm lại giấy khai sinh không?
Không. Thông tin của con lấy từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Chỉ khi thông tin trong dữ liệu lệch với giấy khai sinh thì mới cần điều chỉnh trước; mang theo bản sao giấy khai sinh để đối chiếu khi cần.