Thẻ căn cước cấp cho người từ đủ 60 tuổi trở lên có giá trị sử dụng không thời hạn, nên không phải đổi theo tuổi nữa. Thẻ làm trong vòng hai năm trước sinh nhật 60 cũng không còn mốc nào phía sau. Nhưng nếu thẻ của bạn được làm trước đó, chẳng hạn năm 45 hay 52 tuổi, thì sinh nhật 60 vẫn là lần đổi bắt buộc cuối cùng.
Ngoài mốc tuổi, người trên 60 vẫn phải đổi thẻ khi thẻ hỏng, thông tin in trên thẻ sai hoặc thay đổi, hay nhân dạng thay đổi nhiều; và có thể chủ động đổi khi ảnh đã quá cũ khiến việc đối chiếu khuôn mặt hay gặp trục trặc. Bài này gom các trường hợp đó lại, kèm cách đọc thẻ của cha mẹ và cách giữ một tấm thẻ phải dùng hàng chục năm. Quy định cụ thể luôn kiểm lại theo hướng dẫn hiện hành của cơ quan công an.
Thẻ không thời hạn là thẻ nào
Luật Căn cước năm 2023 đặt mốc đổi thẻ cuối cùng ở tuổi 60 và quy định thẻ cấp cho người từ đủ 60 tuổi có giá trị đến hết đời. Trên thẻ, dòng hạn sử dụng ghi "Không thời hạn" thay vì một ngày cụ thể. Đó là cách nhanh nhất để biết thẻ của cha mẹ có còn phải đổi không: nhìn dòng hạn.
Quy tắc hai năm cũng áp vào đây. Thẻ được cấp, đổi hay cấp lại trong vòng hai năm trước sinh nhật 60 thì có giá trị tới mốc tuổi kế tiếp, mà sau mốc 60 không còn mốc nào. Vì vậy người làm thẻ ở tuổi 58 hay 59 cũng nhận thẻ dùng lâu dài. Đây là lý do nhiều gia đình chủ động đưa cha mẹ đi đổi từ khi cha mẹ 58 tuổi, lúc sức khoẻ còn tốt, thay vì đợi tới sát sinh nhật 60.
Với thẻ căn cước công dân cấp theo luật cũ cho người trên 60, dòng hạn cũng ghi không thời hạn. Thẻ này vẫn dùng được bình thường, không bắt buộc đổi sang thẻ căn cước mẫu mới. Lời nhắn kiểu "người già phải đổi sang thẻ mới trước cuối năm" mà không kèm văn bản chính thức thì nên dè chừng.
Thẻ làm trước tuổi 58: lần đổi cuối cùng ở mốc 60
Nhiều người ngoài 60 vẫn đang cầm thẻ làm từ năm 50 hay 55 tuổi. Thẻ đó có giá trị tới đúng sinh nhật 60, dòng hạn in một ngày cụ thể. Qua ngày đó, thẻ hết giá trị như mọi tấm thẻ quá hạn khác, với đủ phiền phức ở ngân hàng, bưu điện lĩnh lương hưu, cơ sở khám chữa bệnh hay khi cần ký giấy tờ.
Điều dễ nhầm là người nhà nghe "trên 60 không phải đổi" rồi suy ra cha mẹ đã ngoài 60 thì thẻ nào cũng dùng mãi. Không phải vậy: chỉ thẻ CẤP ở tuổi 58 trở lên mới dùng mãi. Thẻ cấp trước đó vẫn hết hạn ở mốc 60, và cha mẹ cần đi đổi một lần nữa, lần này là lần cuối.
Nếu cha mẹ đã quá mốc 60 vài năm mà thẻ vẫn ghi ngày hết hạn đã qua, hãy đưa đi đổi càng sớm càng tốt. Không có quy định nào cho phép người cao tuổi dùng tiếp thẻ quá hạn. Người đi lại khó có thể đề nghị cơ quan quản lý căn cước bố trí làm thủ tục tại chỗ ở khi thật cần thiết; xem bài về làm căn cước cho cha mẹ già để chuẩn bị.
Những trường hợp vẫn phải đổi dù thẻ không thời hạn
Thay đổi, cải chính họ tên hoặc ngày tháng năm sinh. Khi cơ quan hộ tịch đã cho cải chính, thông tin trên thẻ không còn khớp với giấy tờ gốc, nên phải đổi thẻ để thông tin thống nhất.
Thông tin in trên thẻ có sai sót. Sai một chữ trong tên, quê quán hay ngày sinh mà phát hiện muộn vẫn phải làm thủ tục đổi. Nếu sai do lỗi của cơ quan cấp thì thường không phải nộp lệ phí; mang theo giấy tờ chứng minh thông tin đúng.
Thẻ bị hư hỏng không sử dụng được. Thẻ nứt, cong, mờ ảnh, mờ số hay chip không đọc được thì đổi. Người cao tuổi hay để thẻ trong túi áo, giặt cả áo, hoặc kẹp chung với chìa khoá nên thẻ dễ hỏng hơn người trẻ.
Nhân dạng thay đổi nhiều. Sau phẫu thuật, tai nạn hay thay đổi lớn về khuôn mặt khiến ảnh trên thẻ không còn nhận ra, cần đổi để ảnh khớp với người thật.
Xác định lại giới tính hoặc xác lập lại số định danh cá nhân. Hai trường hợp hiếm gặp nhưng được luật liệt kê; cơ quan quản lý căn cước sẽ hướng dẫn riêng.
Mất thẻ. Đây là thủ tục cấp lại chứ không phải cấp đổi, nhưng cũng phải có mặt chụp ảnh và thu sinh trắc học, nên chuẩn bị như một lần đổi thẻ.
Ảnh đã quá cũ: khi nào nên chủ động đổi
Một tấm thẻ không thời hạn làm năm 60 tuổi có thể theo người đó tới năm 85, 90 tuổi. Khuôn mặt hai mươi năm sau khác đi nhiều: tóc bạc, má hóp, có khi phải đeo kính dày. Luật cho phép cấp đổi khi người được cấp thẻ có yêu cầu, nên dù không bắt buộc, bạn có thể chủ động đổi để ảnh mới hơn.
Có ba dấu hiệu cho thấy nên cân nhắc đổi. Một là cha mẹ thường xuyên bị nhân viên quầy hỏi đi hỏi lại vì không nhận ra qua ảnh. Hai là các bước xác thực khuôn mặt khi giao dịch ngân hàng trên điện thoại hay ở cổng kiểm tra tự động liên tục thất bại. Ba là cha mẹ chuẩn bị làm những việc lớn như lập di chúc, chuyển nhượng đất, nơi người tiếp nhận sẽ đối chiếu kỹ.
Trước khi đổi theo yêu cầu, nên hỏi về lệ phí theo biểu hiện hành vì đây không phải trường hợp đổi bắt buộc. Cũng cân nhắc sức khoẻ: một buổi đi làm thủ tục với người ngoài 80 tuổi là chuyện cả nhà phải sắp xếp. Nếu khó khăn không lớn, giữ thẻ cũ và dùng thêm giấy tờ phụ như thẻ bảo hiểm y tế, sổ lương hưu khi đối chiếu cũng là lựa chọn hợp lý.
Đưa cha mẹ đi đổi lần cuối: trình tự cho người con
Lần đổi ở mốc 60 (hoặc sớm hơn trong khoảng 58–59 tuổi) là lần cuối, nên đáng làm cẩn thận một lần cho xong. Người con lo việc này có thể đi theo thứ tự sau:
- Đọc dòng hạn trên thẻ của cha mẹ, ghi lại ngày; nếu cha mẹ ở xa, nhờ cha mẹ chụp ảnh mặt trước gửi riêng cho bạn rồi xoá sau khi ghi.
- Hỏi công an cấp xã hoặc xem trên Cổng Dịch vụ công nơi tiếp nhận gần nhà cha mẹ, giờ làm việc, có đặt lịch trước được không.
- Chọn ngày cha mẹ khoẻ, thời tiết dễ chịu, tránh mùa cao điểm; đi buổi sáng sớm để không phải chờ lâu.
- Kiểm trước thông tin của cha mẹ trong VNeID hoặc nhờ cán bộ tra, đặc biệt tên đệm, quê quán, vốn hay sai ở người lớn tuổi có giấy khai sinh viết tay từ lâu.
- Đi cùng cha mẹ, mang thẻ cũ, kính lão, nước uống; đọc to phiếu thông tin cho cha mẹ nghe trước khi ký.
- Nhận giấy hẹn, chọn nhận thẻ qua bưu chính về nhà cha mẹ nếu tiện; ghi số điện thoại của người sẽ ra nhận.
- Khi có thẻ mới, kiểm dòng hạn đã ghi không thời hạn, rồi cập nhật với ngân hàng, bưu điện lĩnh lương hưu nếu nơi đó yêu cầu.
Xong lần này, cha mẹ không còn mốc đổi nào theo tuổi. Từ đây, việc của người con chỉ còn là để ý tình trạng tấm thẻ và giúp cha mẹ giữ nó an toàn.
Bảng tra nhanh cho thẻ của cha mẹ
Đọc dòng hạn trên thẻ của cha mẹ rồi dò bảng dưới đây. Đây là tóm tắt nguyên lý; trường hợp lạ hãy hỏi công an cấp xã.
| Thẻ đang cầm | Dòng hạn ghi | Có phải đổi theo tuổi không | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| Thẻ cấp ở tuổi 60 trở lên | Không thời hạn | Không | Giữ cẩn thận, đổi khi hỏng hoặc sai |
| Thẻ cấp ở tuổi 58–59 | Không thời hạn | Không | Như trên |
| Thẻ cấp trước tuổi 58, chưa tới 60 | Ngày sinh nhật 60 | Có, lần cuối | Đi đổi trong hai năm trước mốc 60 |
| Thẻ cấp trước tuổi 58, đã quá 60 | Ngày đã qua | Đã quá hạn | Đi đổi ngay |
| Chỉ còn chứng minh nhân dân | Bất kỳ | Đã hết giá trị | Làm thẻ căn cước |
Khi dò bảng cho cả hai cha mẹ, ghi kết quả vào sổ hoặc bảng hạn giấy tờ của nhà mình. Người đã có thẻ không thời hạn thì đánh dấu riêng để mấy năm sau không phải tính lại.
Giữ một tấm thẻ phải dùng hàng chục năm
Thẻ không thời hạn không có nghĩa là thẻ bền mãi. Vài thói quen nhỏ giúp tránh phải đi đổi vì hỏng:
- Cất thẻ trong bao nhựa mềm hoặc ngăn riêng của ví, không kẹp chung với chìa khoá, đồng xu hay vật cứng.
- Không bấm lỗ, không dán băng keo lên thẻ, không ép plastic thêm lớp ngoài vì có thể làm hỏng chip và che chi tiết chống giả.
- Không để thẻ trong túi áo, túi quần khi giặt; người già hay quên nên dặn người giặt đồ trong nhà kiểm túi.
- Tránh để thẻ trên bảng điều khiển xe dưới nắng hay gần bếp, nguồn nhiệt.
- Chụp ảnh hai mặt thẻ, lưu ở nơi an toàn mà con cái truy cập được khi cần, không gửi vào nhóm chat chung.
- Không đưa thẻ cho người khác giữ làm tin, kể cả người quen; nhiều vụ mạo danh bắt đầu từ việc mượn thẻ của người già.
Nếu thẻ đã có dấu hiệu nứt hay chip khó đọc, đi đổi sớm khi cha mẹ còn khoẻ thay vì đợi tới lúc thẻ hỏng hẳn đúng hôm cần dùng.
Câu hỏi thường gặp
Người trên 60 tuổi có phải đổi thẻ căn cước nữa không?
Nếu thẻ được cấp từ 60 tuổi trở lên, hoặc trong hai năm trước sinh nhật 60, thì không phải đổi theo tuổi nữa vì thẻ dùng không thời hạn. Thẻ cấp trước tuổi 58 thì vẫn hết hạn ở mốc 60 và cần đổi lần cuối.
Căn cước công dân gắn chip cấp năm 62 tuổi có phải đổi sang thẻ căn cước mới không?
Không bắt buộc. Thẻ căn cước công dân ghi không thời hạn vẫn có giá trị sử dụng. Chỉ đổi khi thẻ hỏng, thông tin sai hoặc thay đổi, nhân dạng thay đổi hay khi bạn có nhu cầu đổi.
Thẻ không thời hạn bị hỏng chip thì làm sao?
Làm thủ tục cấp đổi do thẻ hư hỏng tại cơ quan quản lý căn cước, mang thẻ hỏng theo. Người làm thủ tục phải có mặt để chụp ảnh và thu sinh trắc học. Lệ phí theo biểu hiện hành, có thể khác nhau tuỳ nguyên nhân hỏng.
Ảnh trên thẻ đã chụp từ hai mươi năm trước có cần đổi không?
Không bắt buộc với thẻ không thời hạn, nhưng bạn có thể đề nghị cấp đổi theo yêu cầu. Nên cân nhắc khi việc đối chiếu khuôn mặt ở ngân hàng hay quầy thủ tục thường xuyên trục trặc, hoặc khi sắp làm giao dịch lớn.
Cha mẹ ngoài 80 tuổi, đi lại khó, thẻ hỏng thì làm thế nào?
Có thể hỏi công an cấp xã về việc đề nghị cán bộ làm thủ tục tại chỗ ở, vì luật cho phép làm như vậy trong trường hợp cần thiết. Chuẩn bị giấy tờ, chọn giờ cha mẹ khoẻ nhất và có người nhà ở bên khi cán bộ tới.