Nếu bảo hiểm bắt buộc đã hết hạn khi xảy ra va chạm, sẽ không có doanh nghiệp bảo hiểm nào bồi thường thay cho bạn; trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho bên bị hại do chủ xe và người lái tự chịu theo quy định của pháp luật dân sự. Việc cần làm ngay là đảm bảo an toàn, cứu giúp người bị thương, báo cơ quan chức năng khi có thương tích hoặc thiệt hại đáng kể, ở lại hiện trường và ghi nhận sự việc. Tuyệt đối không mua bảo hiểm sau đó rồi khai như thể tai nạn xảy ra khi đã có bảo hiểm.
Bài này nêu nguyên lý chung để bạn hiểu mình đang đứng ở đâu: những việc làm ngay tại chỗ, trách nhiệm dân sự khi không có bảo hiểm, ai chịu khi người lái không phải chủ xe, cách thoả thuận bồi thường có giấy tờ, và những việc không được làm. Mỗi vụ việc có tình tiết riêng; Kéo Dài không tư vấn vụ việc cụ thể. Khi có thương tích, thiệt hại lớn hoặc tranh chấp, hãy tra văn bản hiện hành và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Những việc làm ngay tại chỗ
Bảo hiểm còn hay hết, những việc đầu tiên sau va chạm không thay đổi. Làm theo thứ tự ưu tiên này:
- Dừng xe, bật đèn cảnh báo với ô tô, đặt vật báo hiệu nếu có, đưa người ra khỏi làn xe đang chạy khi có thể làm an toàn.
- Kiểm người bị thương; gọi cấp cứu khi có người bị thương, không tự ý di chuyển người bị chấn thương nặng trừ khi có nguy hiểm trước mắt như cháy.
- Báo cơ quan công an khi có người bị thương, thiệt hại tài sản đáng kể hoặc các bên không thống nhất được.
- Không rời hiện trường. Bỏ đi sau va chạm là hành vi bị xử lý nghiêm, nặng hơn nhiều so với chuyện bảo hiểm hết hạn.
- Ghi nhận sự việc: chụp ảnh vị trí xe, vết phanh, hư hỏng, biển số các xe, toàn cảnh đoạn đường; xin thông tin liên lạc của nhân chứng.
- Trao đổi thông tin với bên kia: họ tên, cách liên lạc, biển số. Giữ bình tĩnh, không tranh cãi lỗi tại chỗ.
Nếu bạn có bảo hiểm thân vỏ còn hạn, báo cho doanh nghiệp bảo hiểm thân vỏ đúng thời hạn quy định, vì đó là hợp đồng riêng, vẫn có thể che cho hư hỏng của xe bạn theo điều khoản, dù bảo hiểm bắt buộc đã hết.
Bảo hiểm bắt buộc hết hạn có nghĩa là gì trong vụ này
Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự có mục đích là khi xe của bạn gây thiệt hại cho người khác, doanh nghiệp bảo hiểm thay bạn bồi thường trong giới hạn mức trách nhiệm theo quy định. Khi hợp đồng đã hết hạn tại thời điểm va chạm, cơ chế này không còn. Trách nhiệm của bạn với bên bị hại không mất đi, chỉ là không còn ai chia gánh nặng tài chính.
Điều đó cũng có nghĩa là nếu lỗi thuộc về bên kia và xe bạn là bên bị thiệt hại, việc bảo hiểm của bạn hết hạn không làm mất quyền đòi bồi thường của bạn. Bên gây thiệt hại vẫn phải bồi thường cho bạn, qua bảo hiểm của họ nếu còn hạn. Bảo hiểm bắt buộc của mình hết hạn ảnh hưởng đến phần mình phải trả cho người khác, không ảnh hưởng đến phần người khác phải trả cho mình.
Ngoài trách nhiệm dân sự, việc không có bảo hiểm bắt buộc còn hạn khi tham gia giao thông là vi phạm hành chính riêng. Mức xử lý theo văn bản hiện hành; bài này không nêu con số. Hai chuyện này tách biệt: nộp phạt vì thiếu bảo hiểm không thay cho việc bồi thường cho người bị hại.
Trách nhiệm bồi thường theo luật dân sự: nguyên lý chung
Pháp luật dân sự coi phương tiện giao thông cơ giới là nguồn nguy hiểm cao độ. Theo nguyên lý của Bộ luật Dân sự, chủ sở hữu hoặc người được giao chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn đó gây ra, kể cả trong một số trường hợp không có lỗi, trừ các trường hợp luật quy định như thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại hoặc do sự kiện bất khả kháng. Cách áp dụng cụ thể phụ thuộc tình tiết và văn bản hiện hành.
Thiệt hại được bồi thường thường gồm thiệt hại về tài sản như chi phí sửa xe, đồ dùng bị hỏng, và thiệt hại về sức khoẻ như chi phí điều trị, thu nhập bị mất, có thể kèm khoản bù đắp tổn thất tinh thần theo quy định. Khi bên bị hại cũng có lỗi, trách nhiệm được chia tương ứng với mức độ lỗi.
Nói cách khác, không có bảo hiểm không làm thay đổi ai có lỗi, mà làm thay đổi ai trả tiền. Đây là lý do việc giữ bảo hiểm bắt buộc còn hạn quan trọng hơn mức phí nhỏ mỗi năm: một vụ va chạm có thương tích có thể kéo theo chi phí lớn hơn rất nhiều lần.
Người lái không phải chủ xe: ai chịu
Mượn xe của người thân, bạn bè. Người mượn xe là người được giao chiếm hữu, sử dụng xe tại thời điểm đó, thường là người phải bồi thường trước bên bị hại. Giữa chủ xe và người mượn có thể có thoả thuận riêng về việc ai chịu gì; thoả thuận đó không làm mất quyền đòi bồi thường của bên bị hại.
Nhân viên lái xe của công ty. Khi nhân viên lái xe để thực hiện công việc được giao, công ty thường là bên chịu trách nhiệm bồi thường trước, sau đó có thể yêu cầu người lái hoàn trả theo quy định và hợp đồng lao động nếu có lỗi.
Xe thuê tự lái. Hợp đồng thuê xe thường quy định trách nhiệm của người thuê. Bảo hiểm của xe thuê hết hạn mà bên cho thuê không báo là chuyện cần làm rõ giữa hai bên sau đó; với bên bị hại, người đang sử dụng xe vẫn là người phải giải quyết trước.
Con chưa thành niên lái xe của bố mẹ. Trách nhiệm bồi thường của người chưa thành niên liên quan đến trách nhiệm của cha mẹ theo quy định của Bộ luật Dân sự. Đây là trường hợp nên hỏi luật sư sớm.
Thoả thuận bồi thường: làm có giấy tờ
Với va chạm nhỏ, chỉ hư hỏng tài sản, không có thương tích, các bên thường tự thoả thuận bồi thường. Thoả thuận như vậy là hợp pháp, nhưng nên làm bằng văn bản: ngày giờ, địa điểm, biển số các xe, mô tả ngắn sự việc, thiệt hại, số tiền bồi thường, hình thức trả, và câu xác nhận hai bên không còn yêu cầu gì khác về vụ việc này. Hai bên ký, mỗi bên giữ một bản; trả bằng chuyển khoản có nội dung rõ ràng.
Nếu có thương tích, dù nhỏ, đừng vội chốt một khoản tiền tại chỗ. Thương tích có thể nặng hơn sau vài ngày, và khoản đã chốt có thể không còn phù hợp, dẫn tới tranh chấp. Khi đó nên để cơ quan chức năng ghi nhận, chờ kết quả khám chữa bệnh, rồi mới thoả thuận.
Nếu thiệt hại lớn hoặc hai bên không thống nhất về lỗi, việc giải quyết có thể đi theo con đường hoà giải hoặc khởi kiện dân sự. Đây là lúc nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết quyền và nghĩa vụ của mình, cách tính các khoản bồi thường theo văn bản hiện hành, và cách giữ chứng cứ.
Những việc tuyệt đối không làm
Mua bảo hiểm sau va chạm rồi khai lùi thời gian. Đây là gian lận bảo hiểm. Doanh nghiệp đối chiếu thời điểm phát hành với thời điểm tai nạn, và hành vi này có thể dẫn tới trách nhiệm pháp lý nặng hơn nhiều so với vụ va chạm.
Nhờ người khác nhận là người lái. Khai sai người điều khiển xe để né trách nhiệm, ví dụ vì người lái thật không có bằng hay bằng đã hết hạn, là hành vi gian dối, có thể bị xử lý và làm vụ việc phức tạp hơn nhiều.
Rời hiện trường để tránh rắc rối. Bỏ chạy sau va chạm, nhất là khi có người bị thương, là vi phạm nghiêm trọng, bất kể bảo hiểm còn hay hết.
Xoá ảnh, đoạn phim ghi lại vụ việc. Camera hành trình, ảnh chụp tại chỗ là chứng cứ cho cả hai phía. Giữ nguyên, sao lưu ra máy khác; xoá đi không giúp bạn né trách nhiệm mà chỉ làm mất căn cứ bảo vệ mình nếu bên kia cũng có lỗi.
Ký giấy nhận lỗi toàn bộ khi chưa rõ sự việc. Giữ bình tĩnh, ghi nhận đúng sự việc. Văn bản ký trong lúc hoảng có thể bất lợi về sau; nếu được đề nghị ký một bản viết sẵn, đọc kỹ từng dòng, chỉ ký phần đúng với sự thật.
Hỗ trợ nạn nhân và bài học cho lần sau
Theo quy định về bảo hiểm bắt buộc, có cơ chế quỹ bảo hiểm xe cơ giới chi hỗ trợ nhân đạo cho người bị thiệt hại về sức khoẻ, tính mạng trong một số trường hợp, trong đó có trường hợp xe gây tai nạn không có bảo hiểm hoặc không xác định được xe gây tai nạn. Khoản hỗ trợ này dành cho nạn nhân, không phải bồi thường thay cho chủ xe, và không làm mất trách nhiệm bồi thường của người gây thiệt hại. Điều kiện và thủ tục theo văn bản hiện hành.
Sau khi mọi chuyện đã xong, việc cần làm là mua ngay bảo hiểm bắt buộc mới, chọn thời hạn dài nếu bạn hay quên, và đặt nhắc hai lần trước ngày hết hạn. Nếu nguyên nhân là giấy nằm trong cốp mà không ai biết hạn, chuyển hạn đó vào lịch điện thoại của người dùng xe chính.
Một vụ va chạm khi bảo hiểm đã hết hạn thường để lại khoản chi lớn hơn nhiều lần tổng phí bảo hiểm của cả chục năm. Đó là lý do chuyện có vẻ nhỏ như hạn một tờ giấy lại đáng được nhắc đến trong một trang chuyên về gia hạn giấy tờ.
Câu hỏi thường gặp
Bảo hiểm xe hết hạn mà gây tai nạn thì ai bồi thường?
Không có doanh nghiệp bảo hiểm nào bồi thường thay. Chủ xe hoặc người đang sử dụng xe tự chịu trách nhiệm bồi thường cho bên bị hại theo quy định của pháp luật dân sự, tuỳ tình tiết và mức độ lỗi.
Mua bảo hiểm ngay sau khi va chạm có được bồi thường không?
Không. Hợp đồng chỉ có hiệu lực từ thời điểm ghi trên giấy mới, không tính lùi. Khai lùi thời gian để được bồi thường là gian lận bảo hiểm và có thể bị xử lý nghiêm.
Bảo hiểm của mình hết hạn nhưng bên kia có lỗi thì có được bồi thường không?
Có. Việc bảo hiểm của bạn hết hạn không làm mất quyền đòi bồi thường khi bên kia gây thiệt hại. Bên gây thiệt hại phải bồi thường cho bạn, qua bảo hiểm của họ nếu còn hạn.
Mượn xe bạn mà bảo hiểm hết hạn, gây tai nạn thì ai chịu?
Người đang sử dụng xe thường là người phải bồi thường trước bên bị hại; giữa người mượn và chủ xe có thể thoả thuận riêng. Trường hợp cụ thể nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết trách nhiệm từng bên.
Va chạm nhỏ có nên tự thoả thuận bồi thường không?
Được, nếu chỉ hư hỏng tài sản và hai bên thống nhất. Nên lập văn bản ghi rõ sự việc, thiệt hại, số tiền, hai bên ký. Có thương tích thì nên để cơ quan chức năng ghi nhận và chờ kết quả khám trước khi chốt.
Nạn nhân bị xe không có bảo hiểm gây tai nạn có được hỗ trợ gì không?
Theo quy định về bảo hiểm bắt buộc, quỹ bảo hiểm xe cơ giới có cơ chế hỗ trợ nhân đạo cho nạn nhân trong một số trường hợp, như xe gây tai nạn không có bảo hiểm. Điều kiện và thủ tục theo văn bản hiện hành.